Έκθεση – καταπέλτης του Συνηγόρου του Πολίτη για τις δομές ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους
Τα διαχρονικά ελλείμματα στο πεδίο της ψυχικής υγείας στην χώρα μας είναι από τις πολλές ανοιχτές πληγές του ΕΣΥ. Στην ίδια τύχη βρίσκεται και η φροντίδα της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων στην χώρα μας όπως αναδεικνύεται στην πρόσφατη Ειδική Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη με τίτλο: Οργάνωση και λειτουργία των δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους.
Βασική διαπίστωση αποτελεί η σοβαρή ανεπάρκεια κλινών για εφήβους 14 έως 18 ετών, και ιδίως για το ηλικιακό φάσμα 16 έως 18 ετών, όπου όπως τονίζεται, εκεί ανήκει η πλειονότητα των εφήβων που εκδηλώνουν ψυχικές διαταραχές που χρήζουν νοσηλείας.
Επιπλέον, στην έκθεση σημειώνεται ότι οι ήδη ανεπαρκείς μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων, σχεδόν στο σύνολό τους, αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε ιατρικό, νοσηλευτικό, λοιπό επιστημονικό καθώς και διοικητικό προσωπικό, με επιπτώσεις στην λειτουργία και τις παρεχόμενες υπηρεσίες τους.
Ο Συνήγορος του Πολίτη μετά την διεξοδική μελέτη των αναφορών που του έχουν γίνει, συναντήσεις με στελέχη, επισκέψεις σε μονάδες και λήψη σχετικών στοιχείων καταλήγει στην έκθεση να καλεί το Υπουργείο Υγείας «να μεριμνήσει για την ουσιαστική και διεξοδική αντιμετώπιση της σοβαρής υποστελέχωσης και της απότοκης αυτής υποβάθμισης των δημοσίων δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους».
Μερικά από τα σημαντικά σημεία που εντοπίζουμε στην έκθεση:
Μόνο μια μονάδα νοσηλείας για ανηλίκους σε όλη την Αττική
Στο «Σισμανόγλειο» βρισκεται η μοναδική μονάδα νοσηλείας για εφήβους ηλικίας 14-18 ετών για όλη την Αττική και την Νότια Ελλάδα, με μόλις 10 κλίνες, οι οποίες στην έκθεση του Συνηγόρου χαρακτηρίζονται «παντελώς ανεπαρκείς για την κάλυψη των τεράστιων και διαρκώς διογκούμενων αναγκών».
Βλέποντας την μεγάλη εικόνα το πρόβλημα γίνεται ακόμα μεγαλύτερο καθώς σε όλη την χώρα οι υπάρχουσες κλίνες ψυχιατρικής νοσηλείας για παιδιά και εφήβους ανέρχονται συνολικά μόλις σε 69, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Συνηγόρου.
Ως αποτέλεσμα αυτού, οι ανήλικοι νοσηλεύονται – κατόπιν εισαγγελικής εντολής- σε ψυχιατρικές κλινικές ενηλίκων όπως το «Δρομοκαΐτειο» κάτι όμως που ο Συνήγορος τονίζει ότι παραβιάζει τα δικαιώματα των παιδιών αφού δεν μπορούν να διασφαλιστούν οι κατάλληλες συνθήκες νοσηλείας που αρμόζουν στους ανήλικους.
Παρότι υπήρχε εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία η πρόβλεψη για την δημιουργία 5 Ψυχιατρικών Τμημάτων Παιδιών και Εφήβων σε Γενικά Νοσοκομεία της Αττικής με Μονάδες Νοσηλείας που θα προσέθεταν 50 κλίνες, μόνο η Μονάδα Νοσηλείας στο «Σισμανόγλειο» λειτουργεί, από το 2011, ενώ η λειτουργία των αντίστοιχων Μονάδων στο Γ.Ν. «Ασκληπιείο» Βούλας και το Γ.Ν.Δ.Α. «Αγία Βαρβάρα» δεν έχει ξεκινήσει μέχρι σήμερα.
Στο «Ασκληπιείο» δεν έχει βρεθεί η κατάλληλη κτιριακή υποδομή ενώ στο «Αγία Βαρβάρα» δεν έχει επιτευχθεί η στελέχωση παρότι η κτιριακή υποδομή υφίσταται από τον Ιούνιο του 2022.
Παράλληλα, τονίζεται ότι γονείς και παιδιά στην επαρχία αναγκάζονται συχνά να μετακινούνται από τον τόπο διαμονής τους για να βρουν δημόσια μονάδα νοσηλείας κατι που όχι μόνο τους επιβαρύνει οικονομικά, αλλά και δυσχεραίνει την παρακολούθησή των παιδικών μετά την νοσηλεία.
Η απουσία προσωπικού και μονάδων
Πέρα από την υποστελέχωση για την οποία ο Συνήγορος τονίζει ότι είναι εκτεταμένη σε όλες τις μονάδες και σε όλες τις θέσεις σημειώνεται ότι έχουν υπάρξει και αναφορές για μετακίνηση νοσηλευτικού προσωπικού για την κάλυψη αναγκών άλλων κλινικών «παρά την ιδιαίτερη σημασία της επάρκειας και σταθερότητας του νοσηλευτικού προσωπικού για την ορθή και δεοντολογική θεραπευτική αντιμετώπιση των παιδιών και εφήβων».
Αυτή η ευρύτερη υποστελέχωση δε, έχει και επίπτωση σε μια ακόμα σημαντική πληθυσμιακή ομάδα: οι αλλοδαποί ασυνόδευτοι ανήλικοι. Ο Συνήγορος τονίζει ότι οι ιδιαίτερες δυσκολίες που παρουσιάζει η ψυχιατρική εκτίμηση και νοσηλεία των ασυνόδευτων ανήλικων αλλοδαπών που διαβιούν σε δομές φιλοξενίας, οφείλεται τόσο στην έλλειψη διαθεσιμότητας υπηρεσιών διερμηνείας, όσο και σε πολιτισμικούς παράγοντες αλλά και την απουσία ειδικών προβλέψεων.
Τέλος, ο Συνήγορος επισημαίνει την απουσία ενός αξιόπιστου μηχανισμού ελέγχου των Μονάδων Ψυχικής Υγείας και αξιολόγησης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών αλλά και την ανάγκη ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου συστήματος και πολιτικής για την παιδική προστασία, με βασικό πυλώνα την ψυχική υγεία.
Οι προτάσεις του Συνηγόρου
Προκειμένου να βελτιωθούν τα κενά που διαπίστωσε, ο Συνήγορος μεταξύ άλλων προτείνει:
- Χαρτογράφηση των αναγκών και προγραμματισμός προσλήψεων βάσει των πραγματικών αναγκών των μονάδων, και όχι αποκλειστικά του αριθμού των κλινών
- Παροχή κατάλληλων και επαρκών κινήτρων (όχι μόνο οικονομικών) για την διασφάλιση της κάλυψης των κενών θέσεων ιδίως ψυχιάτρων παιδιών και εφήβων που,
επί του παρόντος, δεν είναι ελκυστικές, με συνέπεια οι σχετικές προκηρύξεις συχνά να αποβαίνουν άγονες. - Αύξηση του αριθμού των ειδικευόμενων ψυχιάτρων παιδιών και εφήβων.
- Λήψη μέτρων από το αρμόδιο Υπουργείο για την άμεση ανάπτυξη και εφαρμογή Ενιαίου Πλαισίου Αξιολόγησης των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας
- Εκπόνηση σχεδιασμού για τον περιορισμό στο ελάχιστο έως και την πλήρη κατάργηση της νοσηλείας εφήβων έως 18 ετών σε Ψυχιατρικές Κλινικές Ενηλίκων.
- Μέριμνα του Υπουργείου για την διασφάλιση της επαρκούς στελέχωσης των δημοσίων κοινοτικών δομών ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους, και τον σχεδιασμό για την ίδρυση και λειτουργία αντίστοιχων δομών σε ολόκληρη την επικράτεια.
