«Είναι κάτι για το οποίο και εγώ από την πρώτη στιγμή επέμεινα. Είναι νομίζω η πρώτη φορά που έχουμε στην Ελλάδα κήρυξη και μάλιστα σε τέτοιο χρόνο ταχύτατο και με τέτοια αποτελεσματικότητα ιστορικών φωτογραφιών» επισήμανε η Καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου Πολιτιστικών Αγαθών στο Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος Ελένη Τροβά, στο ΕΡΤnews Radio 105,8 και στην εκπομπή «Πρωινές Διαδρομές» με τον Βασίλη Αδαμόπουλο και την Μαρία Γεωργίου.
«Η εκτίμηση ότι ο νόμος απαιτεί να δημιουργηθεί φάκελος, να επιμεληθεί το υπουργείο όλη τη διαδικασία, οι τρεις μέρες ήταν πραγματικά ταχύτατες και είμαι βέβαιη ότι δεν έγινε στην τύχη με τις 12 φωτογραφίες που βγήκαν στα Μέσα. Ξέρουν πολύ περισσότερα και δεν υπήρχε περίπτωση να κάνουν τέτοια κήρυξη χωρίς να έχουν κάποιες βεβαιότητες που δεν θα οδηγούσαν σε ευτελισμό την απόφαση που λήφθηκε.
Συνεπώς, το τριήμερο είναι σημαντικό. Δεν νομίζω ότι έγινε επειδή φούσκωσε η συζήτηση στα σόσιαλ μίντια ή ειπώθηκαν διάφορες γνώμες. Νομίζω ότι έγινε διότι γνωρίζουν με επιστημονικό τρόπο ότι υπάρχει μια μεγάλη συλλογή και διότι δεν θέλησαν, προσωπική μου εκτίμηση, να δημιουργηθεί ξανά στην Ελλάδα το μεταπολεμικό διχαστικό κλίμα. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό για μένα, ότι η πολιτική εξουσία αυτή τη στιγμή λειτούργησε ενωτικά. Μίλησε για ιστορικό υλικό με πάρα πολύ σοβαρό τρόπο. Δεν επέτρεψε να χαθεί ή να υπάρξουν διεκδικήσεις, μα από το ΚΚΕ, μα από τον Δήμο, μα από ένα φυσικό πρόσωπο συλλέκτη. Μπήκε αμέσως μπροστά και ως ελληνικό κράτος το θεώρησε τεκμήριο ελληνικής ιστορίας. Μια απόφαση που δεν είναι καθόλου διχαστική, αντίθετα είναι ενωτική. Και εγώ νομίζω ότι αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό που πρέπει να επισημανθεί για την ταχύτητα με την οποία λειτούργησαν χωρίς να επιτρέψουν τέτοια προβλήματα. Γιατί αν το σκεφτείτε, 36 ευρώ τη μία ζήταγε, θα μπορούσε να τις έχει πάρει ο καθένας» ανέφερε χαρακτηριστικά η κ. Τροβά.
Σχετικά με τη νομική διάσταση της κήρυξης του συγκεκριμένου υλικού Μνημείου, εξήγησε ότι ο νόμος, από το πρώτο του άρθρο, αναφέρεται στη σημασία της ιστορικής μνήμης, είναι ο 4585, όπως κωδικοποιήθηκε και στη συνέχεια χαρακτηρίζει τις κατηγορίες των μνημείων. Αναφέρεται και στην περίπτωση των νεώτερων, δηλαδή των μνημείων των τελευταίων 100 ετών, τα οποία θεωρούνται μνημεία μόνον εφόσον υπάρξει τέτοιος χαρακτηρισμός και οι λόγοι χαρακτηρισμού τους μπορεί να είναι καλλιτεχνικοί, μπορεί να είναι πολιτιστικοί, μπορεί να είναι ιστορικοί.
Ως προς την άποψη ότι η διεκδίκηση αυτού του μνημείου δεν πρέπει να έχει οικονομικό χαρακτήρα, η κ. Τροβά εξήγησε ότι και ο ελληνικός νόμος αλλά και η νομοθεσία πάρα πολλών άλλων χωρών, δεν απαγορεύει τις πωλήσεις και χαρακτηρισμένων πολιτιστικών αγαθών. «Δηλαδή, ένας συλλέκτης που έχει ας πούμε μία αντίστοιχη φωτογραφική συλλογή δεν απαγορεύεται να την πουλήσει. Εάν υπάγεται στον ελληνικό νόμο, υπάρχει μία διαδικασία, το λέω σαν παράδειγμα γιατί εδώ δεν νομίζω να είναι ο ελληνικός νόμος αλλά και ο βελγικός δεν έχει μεγάλη διαφορά, πρέπει να δώσει μία προτίμηση στην περίπτωση που θέλει να αγοράσει το ελληνικό δημόσιο, αλλά δεν απαγορεύεται η μεταβίβαση. Αλίμονο. Εδώ μπορείτε να δείτε ότι στους μεγάλους οίκους δημοπρασιών πωλούνται ακόμη και αρχαιότητες και δεν είναι κάτι που απαγορεύεται και δεν είναι και κάτι το οποίο πρέπει να θεωρούμε μεμπτό».
Σχετικά με το κατά πόσο σύνθετη ή χρονοβόρα είναι η διαδικασία απόκτησης του υλικού, η κ. Τροβά εξέφρασε την εκτίμηση ότι δεν είναι χρονοβόρα αλλά αυτό που είναι σύνθετο είναι τα θέματα που σχετίζονται ενδεχομένως με τα υπόλοιπα έργα, με την αξία της συλλογής, με τη διερεύνηση της αυθεντικότητας, με θέματα ουσίας. «Νομίζω ότι για το θέμα δηλαδή της συνθετότητας έχει δοθεί ως προς τη μεταβίβαση μια ιδιαίτερη βαρύτητα, η οποία για μεν τον πολύ κόσμο έχει να κάνει με το ιστορικό δέος, για δε το υπουργείο έχει να κάνει με τη λεπτότητα των χειρισμών, η οποία όμως νομίζω ότι τηρείται πολύ σχολαστικά και εντυπωσιακά αποτελεσματικά» συμπλήρωσε η κ. Τροβά.
«Προφανώς αυτές οι φωτογραφίες δεν ήταν γνωστές. Το υπουργείο και γενικά η Ελλάδα δεν έχει πολλά όπλα στα χέρια της για να τις ζητήσει πίσω» σημείωσε η καθηγήτρια Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς στη Νομική Σχολή Πανεπιστημίου Λευκωσίας Ειρήνη Σταματούδη στην εκπομπή «Σεμνά και Ταπεινά» με τον Δημήτρη Πετρόπουλο.
«Ακούστηκαν διάφορα πράγματα περί διεθνών συμβάσεων, περί διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Δυστυχώς τίποτα από αυτά δεν εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση, οπότε το μόνο όπλο το οποίο έχει και αυτό περιορισμένης εμβέλειας να το πω, είναι ο χαρακτηρισμός των φωτογραφιών αυτών ως νεότερο πολιτιστικό μνημείο. Της δίνει αυτό το δικαίωμα ο αρχαιολογικός νόμος. Οπότε, τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι η φωτογραφία ανήκει μεν σε ιδιώτη, αλλά δεν μπορεί να καταστραφεί, να αλλοιωθεί ή να αποκατασταθεί χωρίς άδεια του Υπουργείου Πολιτισμού. Δεν μπορεί να πωληθεί ή να εξαχθεί στο εξωτερικό χωρίς ειδική έγκριση και σε περίπτωση πώλησης το κράτος ασκεί δικαιώματα προτίμησης. Αυτά όλα καλά, αλλά δυστυχώς εφαρμόζονται μόνον στην Ελλάδα και οι φωτογραφίες αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο Βέλγιο. Οπότε κατά πόσο μπορεί κανείς να επιβάλει το ελληνικό δίκαιο στο Βέλγιο είναι ένα θέμα, ένα ζήτημα το οποίο δυστυχώς μπάζει.
Οπότε φαντάζομαι, αυτό το οποίο κάνει το Υπουργείο Πολιτισμού, διότι ο νόμος δεν του δίνει κάποια άλλη δυνατότητα, διότι αντιλαμβάνεστε, αν ήταν έτσι, οτιδήποτε θεωρούσαμε ότι είχε αξία για την ελληνική πλευρά, θα το χαρακτηρίζαμε ως ελληνική πολιτιστική κληρονομιά και θα πηγαίναμε να το πάρουμε απευθείας.
Οπότε βλέπετε ότι ναι μεν το προβλέπει αυτό ο ελληνικός αρχαιολογικός νόμος, αλλά αυτό έχει νόημα για τα αντικείμενα τα οποία βρίσκονται στην Ελλάδα. Βέβαια, είναι ένα όπλο διαπραγμάτευσης, διότι αυτή τη στιγμή πιστεύω ότι η ελληνική πολιτεία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τον Βέλγο έμπορο να αποκτήσει τις φωτογραφίες αυτές και να τις φέρει στην Ελλάδα. Οπότε καταλαβαίνετε πως όταν κάτι έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς, έχει κατά κάποιο τρόπο μειωμένη αξία για έναν άλλον, ο οποίος δεν είναι τέλος πάντων το ελληνικό κράτος, διότι θα φοβηθεί ότι θα είναι διαρκώς υπό εποπτεία ή θα έχει κάποιο κίνδυνο αν το αποκτήσει. Έτσι λοιπόν μειώνεται η αξία του πρακτικά για κάποιον ο οποίος θέλει να το αποκτήσει, ο οποίος δεν είναι Έλληνας, δεν είναι το ελληνικό κράτος» συμπλήρωσε η κ. Σταματούδη.
Αναφερόμενη στον συλλέκτη, επισήμανε «πρέπει να είναι τρομερά ευτυχής. Πρώτον, διότι απέκτησε πολύ μεγάλη δημοσιότητα. Και δεύτερον, διότι φαντάζομαι θα λάβει ένα καλό αντίτιμο για να δώσει τις φωτογραφίες στο ελληνικό κράτος».
Τέλος, εξήγησε ότι ο χαρακτηρισμός αφορά όλες τις φωτογραφίες εκείνης της περιόδου και πως αυτό είναι πάρα πολύ σωστό. «Φαντάζομαι το ελληνικό κράτος θα προσπαθήσει να τις αποκτήσει, το οποίο επίσης είναι πολύ σωστό. Φαίνεται ότι ο έμπορος είναι σε καλή τη πίστει. Γιατί άλλωστε να μην είναι καλή τη πίστει; Βέβαια κανείς ποτέ δεν μπορεί να ξέρει με αυτά τα πράγματα τι γίνεται και ελπίζουμε ότι θα έχει η ιστορία αυτή ένα αίσιο τέλος».
www.ertnews.gr
