Λειψυδρία: Από το «άνυδρο» 2024 στο οριακό 2025, με τα νησιά στην πρώτη γραμμή
Παρά τις εξαγγελίες για αρδευτικά έργα και τις παρεμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, η λειψυδρία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σοβαρότερες και πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμες πληγές του αγροτικού χώρου. Ένα πρόβλημα δομικό, με έντονες περιφερειακές ανισότητες, που επηρεάζει άμεσα την παραγωγή, το κόστος καλλιέργειας αλλά και την καθημερινότητα των κατοίκων, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές.
Παραγωγοί και επιστημονικοί φορείς κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι σε αρκετές περιοχές της χώρας η έλλειψη νερού δεν αποτελεί πλέον ενδεχόμενο, αλλά μια πραγματικότητα που πιέζει ασφυκτικά. Η ανάγκη για παρεμβάσεις είναι πλέον επιτακτική: εκτεταμένες αναδασώσεις, περιορισμός της ανεξέλεγκτης χρήσης γεωτρήσεων, σύγχρονα αρδευτικά έργα, ταμιευτήρες, συλλογή όμβριων υδάτων και, όπου απαιτείται, αφαλάτωση.
Από το άνυδρο 2024 στο οριακό 2025
Το 2024 χαρακτηρίστηκε επισήμως ως άνυδρο έτος. Όπως έχει τονίσει η πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, Διονυσία Αυγερινοπούλου, οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις ήταν από τις χαμηλότερες των τελευταίων ετών, με αποτέλεσμα η ζήτηση νερού να καλυφθεί οριακά από τα διαθέσιμα αποθέματα.
Παρά τα περίπου 12,7 εκατ. ευρώ που διατέθηκαν την περίοδο 2009–2024 για υδροδοτικά έργα και τις επενδύσεις στην ψηφιακή γεωργία, η λειψυδρία επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο, ύστερα από τρεις δεκαετίες σχετικής «ύφεσης». Το 2025, το κόστος του νερού – ειδικά για τους νησιώτες παραγωγούς – αυξήθηκε κατακόρυφα, επιβαρύνοντας περαιτέρω την αγροτική δραστηριότητα.
Νησιά και ηπειρωτική Ελλάδα σε κατάσταση πίεσης
Το 2024, τουλάχιστον 14 δήμοι της χώρας κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας. Ανάμεσά τους πέντε δήμοι της Κρήτης, η Σέριφος, η Σίφνος, η Λέρος, ο Πόρος, οι Σπέτσες και ο δήμος Σάμης στην Κεφαλονιά, αλλά και περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπως η Κόρινθος, η Αλεξανδρούπολη και η Ξάνθη.
Ιδιαίτερα στις Κυκλάδες και στην ανατολική Πελοπόννησο, τα προβλήματα ύδρευσης και άρδευσης ήταν έντονα, ενώ ούτε το 2025 κύλησε χωρίς εντάσεις, με παραγωγούς και καταναλωτές να διαμαρτύρονται τόσο για την επάρκεια όσο και για το αυξημένο κόστος του νερού.
Οι βασικοί παράγοντες της κρίσης
Η λειψυδρία στη χώρα μας οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Η παρατεταμένη ανομβρία, η έλλειψη χιονοπτώσεων και η κλιματική αλλαγή οδηγούν σε πτώση της στάθμης των υπόγειων υδάτων και σε μείωση των επιφανειακών απορροών. Την ίδια στιγμή, τα πεπαλαιωμένα δίκτυα ύδρευσης παρουσιάζουν συχνές βλάβες και διαρροές, αυξάνοντας τις απώλειες.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η εποχική πίεση: τους θερινούς μήνες, με τον τουρισμό σε πλήρη ανάπτυξη και τον πληθυσμό να υπερπολλαπλασιάζεται, η ζήτηση νερού εκτοξεύεται. Η υπερκατανάλωση για γεωργικές, τουριστικές και οικιακές χρήσεις επιτείνει περαιτέρω το πρόβλημα.
Κυκλάδες και Ήπειρος: δύο διαφορετικά υδατικά πρόσωπα
Οι Κυκλάδες συγκαταλέγονται στις πιο άνυδρες περιοχές της Ελλάδας, με μέσο ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 350–420 χιλιοστά. Αντίθετα, στην Ήπειρο καταγράφονται εντυπωσιακά μεγέθη: στα Θεοδώριανα Άρτας, το 2023, η ετήσια βροχόπτωση έφτασε τα 3.210 χιλιοστά.
Ακόμη και εντός των νησιών, οι διαφορές είναι αισθητές. Η Σαντορίνη δέχεται περίπου 270 χιλιοστά βροχής ετησίως, ενώ η Ρόδος ξεπερνά τα 1.000. Νησιά με μεγαλύτερο υψόμετρο, όπως η Νάξος, η Τήνος και η Άνδρος, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα χάρη στις αυξημένες βροχοπτώσεις στις ορεινές περιοχές.
Δωδεκάνησα σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης
Το 2025, η Λέρος και η Πάτμος κηρύχθηκαν επισήμως σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, μαζί με την Αττική. Με απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ενεργοποιήθηκαν ειδικές διαδικασίες για την επιτάχυνση των μεγάλων υδροδοτικών έργων μέσω της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου.
Δάση, ανθρώπινη παρέμβαση και νερό
Καθοριστικό ρόλο στη συγκράτηση του νερού παίζουν τα δασικά οικοσυστήματα. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Δασολόγων Δημοσίων Υπαλλήλων, Νίκος Μπόκαρης, τα ελληνικά δάση υποβαθμίζονται από πυρκαγιές, υπερβόσκηση, ανεξέλεγκτη δόμηση και υπερτουρισμό.
Στις Κυκλάδες, η χαμηλή βλάστηση και η εκτεταμένη χρήση γεωτρήσεων δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη συγκράτηση των υδάτων, καθιστώντας το τοπίο οριακά ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή. «Απαιτούνται στοχευμένες αναδασώσεις και ουσιαστική προστασία των οικοσυστημάτων», τονίζει, επισημαίνοντας ότι μόνο η Άνδρος έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό το δασικό της απόθεμα.
