Μοναξιά στο νησί: Πώς γίνεται να είσαι ανάµεσα σε τόσο κόσµο και να νιώθεις µόνος;
Γράφει η Άννα-Μαρία Καλησπέρη, Ψυχολόγος | Σύµβουλος Θετικής Ψυχολογίας
Καλοκαίρι στις Κυκλάδες. Γεµάτα σοκάκια, παραλίες, παρέες, µουσικές, άνθρωποι που έρχονται και φεύγουν καθηµερινά. Αν κοιτάξει κανείς την εικόνα απ’ έξω, η µοναξιά ίσως είναι από τα τελευταία πράγµατα που θα περίµενε να συναντήσει. Κι όµως, µπορεί να υπάρχει.
Μπορεί να τη νιώθει ο εργαζόµενος που έρχεται καθηµερινά σε επαφή µε εκατοντάδες ανθρώπους, αλλά στο τέλος της ηµέρας δεν έχει έναν δικό του άνθρωπο να µιλήσει. Μπορεί να τη βιώνει κάποιος που ήρθε στο νησί για να δουλέψει για λίγους µήνες και άφησε πίσω του φίλους, οικογένεια και µια ολόκληρη καθηµερινότητα. Μπορεί ακόµη να τη νιώθει ο µόνιµος κάτοικος, ενώ γύρω του βλέπει παρέες και ζευγάρια να απολαµβάνουν τις διακοπές τους.
Γιατί η µοναξιά δεν µετριέται από το πόσοι άνθρωποι βρίσκονται γύρω µας.
Μόνος και µοναχικός δεν είναι το ίδιο
Στην ψυχολογία είναι σηµαντικό να ξεχωρίζουµε την κοινωνική αποµόνωση από το αίσθηµα της µοναξιάς. Η κοινωνική αποµόνωση αφορά περισσότερο την αντικειµενική έλλειψη κοινωνικών επαφών. Η µοναξιά, αντίθετα, είναι µια υποκειµενική εµπειρία. Εµφανίζεται όταν υπάρχει απόσταση ανάµεσα στις σχέσεις που έχουµε και στη σύνδεση που θα θέλαµε να έχουµε. Γι’ αυτό ένας άνθρωπος µπορεί να περνά αρκετό χρόνο µόνος του και να αισθάνεται καλά, ενώ κάποιος άλλος µπορεί να βρίσκεται καθηµερινά ανάµεσα σε δεκάδες ανθρώπους και παρ’ όλα αυτά να αισθάνεται βαθιά µόνος.
Αυτό που µπορεί να λείπει δεν είναι απαραίτητα η ανθρώπινη παρουσία. Είναι η ουσιαστική επαφή. Η αίσθηση ότι κάποιος µας γνωρίζει, µας ακούει και µπορούµε να είµαστε µαζί του χωρίς να χρειάζεται διαρκώς να παίζουµε έναν ρόλο. Και αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον µέσα στη συνθήκη ενός γεµάτου νησιού.
Όταν γύρω σου όλοι φαίνεται να περνούν υπέροχα
Υπάρχει και µία ακόµη πλευρά του καλοκαιριού. Ανοίγεις το κινητό σου και βλέπεις τραπέζια γεµάτα φίλους, ζευγάρια αγκαλιασµένα, παραλίες, ηλιοβασιλέµατα, χαµόγελα. Είναι πολύ εύκολο τότε να δηµιουργηθεί µια σύγκριση: «Γιατί όλοι οι άλλοι περνούν τόσο όµορφα κι εγώ αισθάνοµαι έτσι;» Μόνο που συγκρίνουµε τη δική µας πραγµατική ζωή µε επιλεγµένες στιγµές από τη ζωή των άλλων.
Η κοινωνική σύγκριση δεν είναι κάτι παράξενο. Είναι ένας τρόπος µε τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούµε τον εαυτό µας σε σχέση µε τους γύρω µας. Όταν όµως γίνεται συνεχώς, ειδικά µέσα από εικόνες που παρουσιάζουν µόνο την όµορφη πλευρά της ζωής, µπορεί να κάνει το αίσθηµα ότι «κάτι λείπει από εµένα» ακόµη εντονότερο. Και κάπως έτσι µπορεί να αισθανθεί κάποιος ακόµη πιο µόνος, ενώ βρίσκεται κυριολεκτικά µέσα σε ένα νησί γεµάτο κόσµο.
Τι προσπαθεί να µας πει η µοναξιά;
Δεν χρειάζεται να αντιµετωπίζουµε κάθε δύσκολο συναίσθηµα σαν εχθρό που πρέπει να εξαφανίσουµε. Η µοναξιά µπορεί να λειτουργήσει και σαν ένα µήνυµα. Να µας δείξει ότι κάποια ανάγκη µας για σύνδεση δεν καλύπτεται όπως θα θέλαµε. Το ερώτηµα λοιπόν δεν είναι µόνο «πώς θα σταµατήσω να νιώθω µόνος;». Ίσως αξίζει πρώτα να αναρωτηθούµε: Τι ακριβώς µου λείπει; Μου λείπουν περισσότεροι άνθρωποι ή µου λείπει µεγαλύτερη οικειότητα µε αυτούς που ήδη υπάρχουν στη ζωή µου; Έχω αποµακρυνθεί από κάποιον; Χρειάζοµαι παρέα ή χρειάζοµαι έναν άνθρωπο µε τον οποίο να µπορώ να µιλήσω πραγµατικά; Οι απαντήσεις δεν είναι ίδιες για όλους. Και γι’ αυτό δεν υπάρχει µία συνταγή που να «θεραπεύει» τη µοναξιά.
Η σύνδεση δεν χρειάζεται πάντα να ξεκινήσει µε κάτι µεγάλο
Όταν κάποιος αισθάνεται µόνος, η συµβουλή «βγες έξω και γνώρισε κόσµο» µπορεί να ακούγεται απλή, αλλά δεν είναι πάντα ιδιαίτερα βοηθητική. Η ουσιαστική σύνδεση χτίζεται σταδιακά. Μπορεί να ξεκινήσει µε ένα τηλεφώνηµα σε έναν άνθρωπο από τον οποίο έχουµε αποµακρυνθεί. Με το να δεχτούµε µια πρόσκληση που συνήθως θα αποφεύγαµε. Με το να πούµε λίγο πιο ειλικρινά «δεν είµαι πολύ καλά τελευταία» αντί για το αυτόµατο «µια χαρά». Και µερικές φορές χρειάζεται να κάνουµε και κάτι δυσκολότερο: να επιτρέψουµε στους άλλους να µας γνωρίσουν πραγµατικά. Γιατί µπορούµε να έχουµε πολλές επαφές και παρ’ όλα αυτά να κρατάµε όλους τους ανθρώπους σε απόσταση. Η παρουσία ανθρώπων γύρω µας δεν εγγυάται τη σύνδεση. Η σύνδεση χρειάζεται χώρο, χρόνο, εµπιστοσύνη και ένα βαθµό συναισθηµατικής εγγύτητας.
Πότε η µοναξιά χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το να αισθανθούµε µόνοι κάποια περίοδο της ζωής µας είναι ανθρώπινο και δεν αποτελεί από µόνο του ένδειξη ψυχικής διαταραχής. Όταν όµως το αίσθηµα της µοναξιάς επιµένει για µεγάλο χρονικό διάστηµα, συνοδεύεται από έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για πράγµατα που προηγουµένως µας ευχαριστούσαν, αποµόνωση ή σηµαντικές αλλαγές στον ύπνο και στην καθηµερινή µας λειτουργικότητα, τότε αξίζει να το προσέξουµε περισσότερο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συζήτηση µε έναν επαγγελµατία ψυχικής υγείας µπορεί να βοηθήσει όχι απλώς στο να «µη νιώθουµε µόνοι», αλλά στο να κατανοήσουµε τι υπάρχει πίσω από αυτό το συναίσθηµα και τι δυσκολεύει τη σύνδεσή µας µε τους άλλους. Γιατί πολλές φορές το ζητούµενο δεν είναι να γεµίσουµε τη ζωή µας µε περισσότερους ανθρώπους. Είναι να δηµιουργήσουµε σχέσεις µέσα στις οποίες να αισθανόµαστε λιγότερο µόνοι.
Και ίσως αυτή να είναι η µεγάλη αντίφαση ενός γεµάτου καλοκαιρινού νησιού: µπορεί γύρω µας να υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι και παρ’ όλα αυτά αυτό που πραγµατικά αναζητούµε να είναι ένας άνθρωπος µε τον οποίο να αισθανόµαστε ότι µπορούµε να είµαστε ο εαυτός µας.
Άννα-Μαρία Καλησπέρη
Ψυχολόγος | Σύµβουλος Θετικής Ψυχολογίας
Πληροφορίες & ραντεβού: +30 697 087 1168
