Μέσα Ιουλίου, το σκάφος «Τρίτων» του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος» έπλεε σε ερευνητική αποστολή στο Αιγαίο, όταν το πλήρωμά του βρέθηκε μπροστά σε μια εικόνα εκτεταμένης, παράνομης αλιευτικής δραστηριότητας. Σε μια στενή περιοχή διεθνών υδάτων εντόπισαν τέσσερις τουρκικές μηχανότρατες. Τις επόμενες ημέρες τα αλιευτικά θα χρησιμοποιούσαν αυτό το σημείο ως αφετηρία για να εισέλθουν και σε ελληνικά χωρικά ύδατα και να ψαρέψουν με τα συρόμενα εργαλεία τους μεταξύ Αγαθονησίου, Σάμου, Φούρνων και Πάτμου, παρά τις απαγορεύσεις. Τι κι αν είχαν γίνει αντιληπτοί. Οπως καταγγέλλεται, όργωναν τον βυθό επί ημέρες, απτόητοι.
«Οι μηχανότρατες σέρνουν στον πυθμένα έναν μεγάλο σάκο. Παραμένει ανοιχτός και στηρίζεται από δύο μεταλλικές πόρτες που σαν μπουλντόζες ισοπεδώνουν τον βυθό», λέει στην «Κ» η Αναστασία Μήλιου, υδροβιολόγος και διευθύντρια Ερευνας στο «Αρχιπέλαγος». «Εχουν σχεδιαστεί για να ψαρεύουν σε λασπότοπους, αλλά σε ευάλωτα οικοσυστήματα η ζημιά που προκαλούν είναι τεράστια και μη αναστρέψιμη».
Πενήντα «στίγματα»
Η χρονική συγκυρία της εμφάνισης των τουρκικών αλιευτικών κρίνεται ιδιαίτερα επιζήμια για τα οικοσυστήματα στις ελληνικές θάλασσες. Αυτή την περίοδο απαγορεύεται η χρήση κάθε συρόμενου αλιευτικού εργαλείου στα ελληνικά χωρικά ύδατα, ώστε να δοθεί στα ήδη περιορισμένα ιχθυαποθέματα μια ελπίδα ανάκαμψης. Από τις 16 Ιουλίου και έπειτα, όμως, το «Αρχιπέλαγος» κατέγραψε περισσότερα από 50 σημεία αλιευτικής δραστηριότητας τουρκικών μηχανοτρατών μεταξύ Σάμου, Φούρνων και Αγαθονησίου. Σύμφωνα με αυτή την καταγραφή, μόνο έξι εξ αυτών των σημείων βρίσκονταν μέσα ή στα όρια της περιοχής των διεθνών υδάτων.
«Ξεκινάει το πρώτο σκάφος, δεν το ενοχλεί κανείς και μετά ακολουθούν οι υπόλοιποι. Καταστρέφουν εν γνώσει τους. Μια περιοχή που θα έπρεπε να έχει την ευκαιρία πρόσκαιρης ανάκαμψης, αλιεύεται μέρα και νύχτα», εξηγεί στην «Κ» ο Θοδωρής Τσιμπίδης, διευθυντής στο «Αρχιπέλαγος». «Επί χρόνια επισημαίνουμε συστηματικά το πρόβλημα και ασκούμε κάθε δυνατή θεσμική πίεση προς τις αρμόδιες αρχές», προσθέτει. Πλησιάζουν, καταγράφουν, φωτογραφίζουν τα σκάφη, ενημερώνουν τις ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές, ορισμένες φορές προσπαθούν και οι ίδιοι να τους απωθήσουν διακόπτοντας την αλιευτική δραστηριότητά τους. Αλλά κάποια στιγμή, αναγκαστικά, πρέπει να επιστρέψουν στη στεριά. Δεν μπορούν να βρίσκονται νυχθημερόν στο πεδίο. Αλλωστε, ο «Τρίτων» δεν είναι σκάφος περιπολίας, ούτε αυτή είναι μια αποστολή που τους αναλογεί.
«Πλάι στη στεριά»
Για τους Ελληνες ψαράδες του Ανατολικού Αιγαίου η παράνομη δραστηριότητα των τουρκικών αλιευτικών είναι ένα μακροχρόνιο πρόβλημα που δεν έχει επιλυθεί. «Ψαρεύουν ακόμη και στα 50 μέτρα από τη στεριά, στα τέσσερα μέτρα βάθος. Εχω χάσει δύο φορές τα δίχτυα μου», λέει ο Σπύρος Ηλιού, ψαράς από τη Σάμο. «Τα σκάφη του Λιμενικού τους διώχνουν, αλλά εκείνοι μπαίνουν ξανά μέσα. Εχουν ρημάξει τον τόπο».
Οπως παρατηρεί ο ίδιος, οι τουρκικές μηχανότρατες είναι ευέλικτα σκάφη συνήθως μήκους 15 μέτρων. Δεν έχουν πολύ ψηλές καμπίνες και το σκαρί τους είναι βαμμένο σκούρο μπλε ή μαύρο, ενδεχομένως για να μην ξεχωρίζουν εύκολα. Σε αντίθεση με τα ελληνικά σκάφη, καθώς και όλα όσα υπάγονται στην ευρωπαϊκή αλιευτική νομοθεσία, οι ελληνικές αρχές δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τα τουρκικά μέσω VMS (vessel monitoring system), ένα ενωσιακό δορυφορικό σύστημα εντοπισμού που καταγράφει άμεσα την αλιευτική δραστηριότητά τους. Εντοπισμός τους μπορεί να γίνει από το Αυτόματο Σύστημα Αναγνωρίσεως για την ασφαλή ναυσιπλοΐα (AIS), αλλά έχει παρατηρηθεί σε ορισμένα περιστατικά ότι το απενεργοποιούν.
Στις φωτογραφίες που τράβηξε τον Ιούλιο το «Αρχιπέλαγος», σε ένα από τα τέσσερα τουρκικά αλιευτικά διακρίνεται η ονομασία «Kayra Hasan Reis 1». Η «Κ» εντόπισε στην πλατφόρμα ναυτιλιακών δεδομένων MarineTraffic την πορεία που ακολούθησε ένα σκάφος με τα ίδια στοιχεία από τα τουρκικά παράλια έως τους Φούρνους μεταξύ 12 και 29 Ιουλίου. Σε κάποια σημεία της διαδρομής του φέρεται να είχε κλείσει το σύστημα εντοπισμού θέσης.
«Σου κόβονται τα πόδια»
Οι Ελληνες ψαράδες επισημαίνουν ότι τα τουρκικά αλιευτικά δεν υπάγονται στους ίδιους περιορισμούς με τα δικά τους ως προς τις προδιαγραφές των εργαλείων τους ή τα ελάχιστα μεγέθη των αλιευμάτων. «Σωτηρία δεν υπάρχει», σημειώνει ο κ. Ηλιού. «Παρά μόνον εάν κατασχεθεί ή κρατηθεί κάποιο αλιευτικό. Πώς να μην εμφανιστούν ξανά όταν βλέπουν ότι δεν υπάρχει τιμωρία;».
Ο Γιάννης Πυργιώτης, πρόεδρος του επαγγελματικού αλιευτικού συλλόγου Σάμου, θυμάται ακόμη την επεισοδιακή συνάντηση που είχε με μια τουρκική μηχανότρατα πριν από περίπου επτά χρόνια. «Ξέρεις τι είναι να σε σημαδεύουν με όπλο; Κόβονται τα πόδια σου», λέει. Οπως περιγράφει, είχε πλησιάσει τότε με το καΐκι του ένα τουρκικό σκάφος που ψάρευε σε ελληνικά χωρικά ύδατα για να τραβήξει βίντεο και τον απείλησαν με όπλο. «Δεν γίνεται να ψαρεύουν έξω από την «πόρτα» μου και να μου κάνουν και ζημιά στα δίχτυα», τονίζει. «Παλαιότερα κινούνταν συνήθως στην οριογραμμή. Τα τελευταία χρόνια μπαίνουν και πιο βαθιά, έχουν αποθρασυνθεί».
Το ζήτημα απασχολεί και τον Μάρκο Γραμματικό, πρόεδρο των επαγγελματιών αλιέων στους Φούρνους. «Εκμεταλλεύονται τα διεθνή ύδατα και μετά αλωνίζουν στα δικά μας», επισημαίνει. «Τους διώχνει το Λιμενικό και τους βλέπεις να γυρίζουν πάλι». Μαζί με τους συναδέλφους του στο νησί σχεδιάζουν να απευθυνθούν στο υπουργείο Ναυτιλίας ζητώντας να βρεθεί λύση.
Πρόσθετες περιπολίες
Από το «Αρχιπέλαγος» επισημαίνουν ότι υπάρχουν κενό φύλαξης και «αδυναμία αποτελεσματικής παρέμβασης». «Δεν υπάρχει ανάγκη για νέες εξαγγελίες ή νέους νόμους. Αυτό που λείπει είναι η εφαρμογή του ήδη υπάρχοντος νομικού πλαισίου, καθώς και ουσιαστικών μέτρων ελέγχου και αποτροπής. Δυστυχώς η απουσία τους αποτελεί πλέον κοινή γνώση για όσους επιλέγουν να παρανομούν στις θάλασσες του Αιγαίου», σημείωσαν σε ανακοίνωσή τους όταν γνωστοποίησαν την προηγούμενη εβδομάδα τη δράση των τεσσάρων τουρκικών αλιευτικών στα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Πηγές από το Λιμενικό Σώμα αναφέρουν στην «Κ» ότι μετά τις πρόσφατες καταγγελίες αποφασίστηκε να ενισχυθεί η περιοχή με περισσότερα πλωτά μέσα και να εντατικοποιηθούν οι περιπολίες. «Σε κάθε περίπτωση περιστατικού με αλιευτικά σκάφη ξένης εθνικότητας, υπάρχει άμεση ανταπόκριση και επέμβαση των πλωτών μέσων του Λιμενικού στο θαλάσσιο πεδίο», σημειώνουν.
Πέρυσι αντίστοιχα κρούσματα παρατηρήθηκαν και τον Αύγουστο. Οπότε υπάρχει ανησυχία ότι μπορεί το ίδιο μοτίβο να επαναληφθεί και φέτος. Από το Λιμενικό αναφέρουν ότι κάθε περιστατικό καταγράφεται, συντάσσονται εκθέσεις επιτήρησης και ενημερώνονται σχετικά μέσω διαύλων ανταλλαγής πληροφοριών και οι τουρκικές αρχές. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν, πάντως, ότι το φαινόμενο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο στη θάλασσα, αλλά ότι πρέπει να ληφθούν πρωτοβουλίες και σε διπλωματικό επίπεδο.
Αποικίες κοραλλιών
«Το πρόβλημα προστίθεται στην ήδη χρόνια και ιδιαίτερα εντατική υπεραλίευση και εξάντληση των ιχθυαποθεμάτων στην περιοχή, η οποία προκαλείται και από τις ελληνικές μηχανότρατες», αναφέρει ο κ. Τσιμπίδης. «Οι σωρευτικές συνέπειες της ανεξέλεγκτης υπεραλίευσης είναι ιδιαίτερα σοβαρές τόσο σε περιβαλλοντικό, όσο και σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο».
Το 2025 θεσμοθετήθηκε με απόφαση του υπουργείου Περιβάλλοντος η απαγόρευση της αλιείας με συρόμενα εργαλεία στο νησιωτικό σύμπλεγμα Φούρνων Κορσεών, σε μια έκταση 430 τετραγωνικών χιλιομέτρων, για να προστατευθούν οι αποικίες κοραλλιών που βρίσκονται στα βαθιά νερά. Το «Αρχιπέλαγος», σε συνεργασία με τους αλιείς του νησιωτικού συμπλέγματος, τον Δήμο Φούρνων και εξειδικευμένους επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, συμμετείχε σε πολυετείς έρευνες για τη χαρτογράφηση αυτών των δυσπρόσιτων οικοσυστημάτων. Οπως υπογραμμίζει η κ. Μήλιου, οι αποικίες των κοραλλιών φιλοξενούν πάνω από 1.800 είδη και έχουν θεμελιώδη σημασία για την παραγωγικότητα των ελληνικών θαλασσών.
Επικαλούμενο δικές του καταγραφές και μαρτυρίες αλιέων της περιοχής, το «Αρχιπέλαγος» επισημαίνει ότι οι τουρκικές μηχανότρατες που εντοπίστηκαν στα μέσα Ιουλίου εισήλθαν και εντός της προστατευόμενης θαλάσσιας περιοχής των Φούρνων. Δεν έχει εκτιμηθεί ακόμη το μέγεθος της ζημιάς που μπορεί να προκάλεσαν. «Η καταστροφή που μπορεί να γίνει ακόμη και μέσα σε δέκα λεπτά ή μισή ώρα δραστηριότητας είναι μη αναστρέψιμη», τονίζει η κ. Μήλιου. «Κανένα συρόμενο εργαλείο δεν θα έπρεπε να πλησιάζει εκεί».
protothema.gr
