Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα βρίσκεται σε ώρα κρίσης, και ο λογαριασμός παρουσιάστηκε επίσημα στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών. Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028–2034, με τον προτεινόμενο κορμό του να αγγίζει τα 1,76 τρισεκατομμύρια ευρώ (μόλις 1,23% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ) τέθηκε επί τάπητος, με τους ηγέτες να καλούνται να δώσουν δύσκολες απαντήσεις. Η σύνοδος κορυφής κατέληξε σε εντολή προς την Ιρλανδική Προεδρία για φιλόδοξο αποτέλεσμα τον Οκτώβριο.
Βρυξέλλες — Ανταπόκριση Γιώργος Συριόπουλος
Πρόοδος στην αρχιτεκτονική, αδιέξοδο στους αριθμούς
Σύμφωνα με ανώτατο αξιωματούχο της ΕΕ, η σύνοδος κορυφής της 18ης-19ης Ιουνίου σημείωσε ουσιαστική πρόοδο στα επιμέρους «κεφάλαια» του νέου προϋπολογισμού. Η Κυπριακή Προεδρία είχε ήδη εξασφαλίσει μερικές γενικές προσεγγίσεις στο Ταμείο Εθνικής Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Επόμενης Γενιάς (NRPP), στο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και στο Global Europe. Τώρα, το κρίσιμο ζητούμενο είναι η επίλυση της «δημοσιονομικής εξίσωσης», ήτοι ο συνολικός όγκος και η χρηματοδότησή του.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε ρητά τον επείγοντα χαρακτήρα, υιοθετώντας συμπεράσματα με τα οποία καλεί την Ιρλανδική Προεδρία να προωθήσει το «διαπραγματευτικό κουτί» (Negotiating Box) έως τον Οκτώβριο, με στόχο συμφωνία ως το τέλος του έτους, ώστε η σχετική νομοθεσία να εγκριθεί εντός του 2027. Προϋπόθεση για να μη διακοπεί η ροή ευρωπαϊκών κονδυλίων από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Παράλληλα, σε δήλωσή της λίγο πριν τη σύνοδο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικαλέστηκε συμφωνία στη δομή του νέου ΠΔΠ, λέγοντας πως «τα κράτη-μέλη στηρίζουν έναν προϋπολογισμό που επενδύει στις προτεραιότητες της Ευρώπης: ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, γεωργία, συνοχή και παγκόσμιο ρόλο». Πιο άμεση ήταν η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, λέγοντας «Χρειαζόμαστε ένα συγκεκριμένο ποσό. Και αυτό προς το παρόν δεν υπάρχει.»
Ο «φειδωλοί» εναντίον των «δικαιούχων»
Ωστόσο, το δύσκολο τμήμα δεν ανακοινώθηκε στα επίσημα κείμενα. Αν ο στόχος για τα σχεδόν 2 τρισ. ευρώ που πρότεινε η Κομισιόν ακούγεται φιλόδοξος, στην πραγματικότητα είναι ανεπαρκής. Οι Ευρωπαίοι έχουν συνηθίσει στις χρηματοδοτήσεις που διπλασιάστηκαν χάρη στο εξαιρετικό μέσο ανάκαμψης NextGenerationEU. Συγκριτικά, ο νέος προϋπολογισμός είναι κατά το ήμισυ μικρότερος.
Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων διαγράφεται ήδη ο γνωστός ανταγωνισμός, καθώς οι «φειδωλοί» (Γερμανία, Κάτω Χώρες, Αυστρία, σκανδιναβικές χώρες) απαιτούν οριζόντιες περικοπές και αρνούνται αύξηση των εθνικών εισφορών. Μάλιστα, το Βερολίνο είχε ζητήσει, λίγες εβδομάδες πριν στη Λευκωσία, μείωση κατά 400 δισ. ευρώ στην πρόταση της Κομισιόν. Από την άλλη, οι χώρες που αναμένουν πόρους από ταμεία συνοχής και αγροτικές ενισχύσεις δεν πρόκειται να αποδεχτούν απώλειες στις «ιερές αγελάδες» τους.
Μεγάλη πρόκληση οι νέοι ίδιοι πόροι
Το κλειδί στη «δημοσιονομική εξίσωση» είναι η χρηματοδότηση. Σύμφωνα με τον ίδιο ανώτατο αξιωματούχο, οι ηγέτες εξέφρασαν «ανοιχτόμυαλη στάση» απέναντι στις ιδέες που έχει προτείνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για νέους ίδιους πόρους, ενώ η Ιρλανδική Προεδρία ανέλαβε εντολή να παρουσιάσει «φιλόδοξο και ισορροπημένο πακέτο» νέων ίδιων πόρων τον Οκτώβριο.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει τρία νέα εργαλεία: φόρο στις ψηφιακές πλατφόρμες (35 δισ. ευρώ ετησίως), φόρο στα κρυπτονομίσματα (20 δισ.) και φόρο στα τυχερά παιχνίδια-στοιχήματα online (13 δισ.). Θεωρητικά, στοσύνολό τους, οι τρεις αυτές πηγές θα μπορούσαν να αποφέρουν περίπου 68 δισ. ευρώ τον χρόνο. Για τους νέους ίδιους πόρους απαιτείται ομοφωνία. Αυτή η προϋπόθεση δεν είναι σήμερα δεδομένη, καθώς οι κυβερνήσεις προτιμούν να κρατούν τους εθνικούς φόρους για τους εαυτούς τους.
Εκλογές και λαϊκισμός
Τα χρονικά περιθώρια συμπιέζουν επικίνδυνα. Το 2027 είναι κομβική χρονιά, με εννέα κράτη μέλη να πηγαίνουν στις κάλπες (ανάμεσά τους η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Ισπανία και η Ελλάδα). Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επιδιώκει συμφωνία-πλαίσιο έως τον Δεκέμβριο. Διαφορετικά, τα λαϊκιστικά κινήματα θα αρχίσουν να μιλούν για μια Ευρώπη που ενώ την πληρώνουμε, δεν αποδίδει τα αναμενόμενα. Στη Γαλλία, ο ακροδεξιός Ζορντάν Μπαρντελά ζητά ήδη να κοπεί στο μισό η εισφορά της χώρας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Η σκυτάλη περνά στην Ιρλανδία
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έδωσε τη σκυτάλη από την Κυπριακή Προεδρία (η οποία «παρέδωσε» το πλαίσιο διαπραγμάτευσης με αριθμούς (negobox)) στην Ιρλανδική Προεδρία, με την εντολή το Δουβλίνο να παρουσιάσει τον Οκτώβριο τόσο ένα νέο «διαπραγματευτικό κουτί» όσο και το φιλόδοξο πακέτο για τους νέους ίδιους πόρους. Ο στόχος για συμφωνία ως το τέλος του 2026 παραμένει, ώστε τα ευρωπαϊκά προγράμματα να εκκινήσουν ομαλά την 1η Ιανουαρίου 2028.
Η διπλή εντολή για τον Οκτώβριο είναι, ουσιαστικά, η τελευταία ευκαιρία για να δοθεί η πολιτική απάντηση που απαιτεί η αριθμητική. Αν η Ιρλανδία δεν καταφέρει να γεφυρώσει τον ανταγωνισμό μεταξύ «φειδωλών» και «δικαιούχων, και να εξασφαλίσει συναίνεση για νέους ίδιους πόρους, το βάρος των διαπραγματεύσεων θα πέσει στη Λιθουανία ή και στην Ελλάδα, δύο χώρες που επακολουθούν στην Προεδρία του Συμβουλίου, μετά την Ιρλανδία. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες πιέζουν η ΕΕ να μην κινδυνεύσει να μπει στο 2028 χωρίς προϋπολογισμό, και χωρίς διαθέσιμακεφάλαια για συνέχιση εμβληματικών πολιτικών.
www.ertnews.gr
