Το κινητό στο χέρι, το κόκκινο φανάρι και η οδήγηση χωρίς κράνος δεν είναι υποθέσεις αποκλειστικά της Τροχαίας. Οι Δημοτικές Αστυνομίες διαθέτουν ευρείες αρμοδιότητες απέναντι στους παραβάτες οδηγούς, οι οποίες συμπληρώνονται και αποσαφηνίζονται με το νέο θεσμικό πλαίσιο. Η εγκύκλιος 23 του υπουργείου Εσωτερικών, με ημερομηνία 8 Οκτωβρίου 2026, εξηγεί την εφαρμογή του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, του νόμου 5314/2026. Το πλαίσιο περιλαμβάνει 31 επιμέρους πεδία ελέγχου του ΚΟΚ, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δημιουργούνται 31 καινούργιες παραβάσεις ή ότι όλες οι αρμοδιότητες αποδίδονται τώρα για πρώτη φορά.
Από το παρκάρισμα μέχρι το κινητό και το δίπλωμα
Οι πραγματικά νέες προσθήκες εντοπίζονται σε πέντε σημεία: στην ευθύνη του οδηγού για την ασφαλή μεταφορά των επιβατών, στους ειδικούς κανόνες για ποδήλατα, μοτοποδήλατα, μοτοσικλέτες και τρίτροχα, στην ακινητοποίηση οχημάτων, στον έλεγχο της ισχύος των αδειών οδήγησης και στην παράνομη στάση ή στάθμευση σε θέσεις φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων. Πρόκειται για συγκεκριμένες διευρύνσεις, οι οποίες προστίθενται στις ήδη προβλεπόμενες κυκλοφοριακές αρμοδιότητες.
Το συνολικό πεδίο είναι μεγάλο: υποδείξεις τροχονόμων, συγκεκριμένες πινακίδες, διαγραμμίσεις, φανάρια, σιδηροδρομικές διαβάσεις, σήμανση έργων και παράνομες διαφημιστικές παρεμβάσεις. Περιλαμβάνει επίσης κανόνες οδικής συμπεριφοράς, κυκλοφορία σε μονόδρομους και κοινόχρηστους χώρους, προστασία πεζών και συμμόρφωση προς σχολικούς τροχονόμους. Παράλληλα, προβλέπονται έλεγχοι για καυσαέρια και θόρυβο, κάρτα καυσαερίων, υποχρεώσεις τεχνικού ελέγχου, άδειες, πινακίδες και έγγραφα οδηγού. Στην καθημερινότητα της πόλης προστίθενται η παράνομη στάθμευση, οι καταλήψεις οδών και πεζοδρομίων, η εναπόθεση υλικών, οι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και οι ειδικές διατάξεις για τα ηλεκτρικά πατίνια.
Για τον οδηγό, αυτό σημαίνει ότι ένας έλεγχος δεν σταματά υποχρεωτικά στο σημείο όπου άφησε το αυτοκίνητό του. Μπορεί να αφορά τη ζώνη ασφαλείας, τη χρήση κινητού, το κράνος ή την ασφαλή μεταφορά παιδιών. Αντίστοιχα, ο έλεγχος των υποχρεώσεων ΚΤΕΟ δεν σημαίνει ότι η Δημοτική Αστυνομία μετατρέπεται σε κέντρο τεχνικού ελέγχου: αφορά την τήρηση όσων επιβάλλει ο ΚΟΚ στον κάτοχο και στον οδηγό του οχήματος.
Οι κυρώσεις δεν είναι «ελαφρύτερες» επειδή η παράβαση βεβαιώνεται από δημοτικό αστυνομικό. Ενδεικτικά, για πρώτη παράβαση, η χρήση κινητού κατά την οδήγηση κατά παράβαση των προβλεπόμενων κανόνων επιφέρει 350 ευρώ και αφαίρεση διπλώματος για 30 ημέρες. Την ίδια βασική κύρωση αντιμετωπίζει ο οδηγός που δεν φορά ζώνη ή το προβλεπόμενο κράνος. Η παραβίαση σταθερού κόκκινου σηματοδότη συνεπάγεται 700 ευρώ και αφαίρεση άδειας οδήγησης για 60 ημέρες, ενώ η υποτροπή ενεργοποιεί αυστηρότερες ποινές. Αυτά είναι πρόστιμα του ισχύοντος ΚΟΚ, όχι νέες χρεώσεις που θεσπίζει η εγκύκλιος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η προστασία των θέσεων φόρτισης. Δεν αρκεί ένα αυτοκίνητο να είναι ηλεκτρικό για να δικαιούται να παραμένει στη θέση του φορτιστή: πρέπει να φορτίζει. Η εξαίρεση από την απαγόρευση αφορά τα ηλεκτροκίνητα οχήματα κατά τη διάρκεια της φόρτισής τους. Για την παράνομη στάση ή στάθμευση στη συγκεκριμένη θέση προβλέπονται πρόστιμο 30 ευρώ και αφαίρεση διπλώματος για 10 ημέρες.
Υπάρχουν, πάντως, σαφή όρια. Οι αναφορές στην ταχύτητα αφορούν συγκεκριμένες υποχρεώσεις προσαρμογής της στις συνθήκες και χρήσης αντιολισθητικών μέσων, όχι γενική ανάθεση κάθε ελέγχου υπέρβασης ορίου. Επίσης, εξαιρούνται συγκεκριμένοι έλεγχοι φορτηγών για άδειες, πινακίδες και έγγραφα, ενώ ο έλεγχος ισχύος διπλώματος εξαιρεί τα οχήματα δημόσιας χρήσης και τα φορτηγά. Αφαιρείται ακόμη η ειδική αρμοδιότητα της παραγράφου 15 του άρθρου 38 για κατάληψη οδοστρώματος· αυτό δεν καταργεί τις υπόλοιπες εξουσίες ελέγχου παράνομων καταλήψεων οδών και πεζοδρομίων.
Χειροπέδες, συλλήψεις και βάρδιες — Με συγκεκριμένους κανόνες
Η πιο ηχηρή πλευρά του πλαισίου αφορά τον εξοπλισμό και τη δυνατότητα σύλληψης. Προβλέπονται αλεξίσφαιρο γιλέκο, χειροπέδες και αστυνομική ράβδος, η οποία μπορεί να χρησιμοποιείται σε περίπτωση άμυνας, μαζί με στολή, διακριτικά και υπηρεσιακή ταυτότητα. Οι σχετικές προβλέψεις, όπως και η δυνατότητα συλλήψεων στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της υπηρεσίας, υπήρχαν ήδη στον νόμο 5003/2022. Δεν εμφανίστηκαν για πρώτη φορά με τη φετινή εγκύκλιο.
Το ισχύον άρθρο 358 ορίζει ότι, για αξιόποινες πράξεις της αρμοδιότητάς τους, οι δημοτικοί αστυνομικοί ασκούν καθήκοντα ειδικού ανακριτικού υπαλλήλου και μπορούν να προβαίνουν σε συλλήψεις σύμφωνα με τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Αυτό δεν σημαίνει σύλληψη για κάθε παράνομο παρκάρισμα. Άλλο η διοικητική παράβαση και άλλο η αξιόποινη πράξη που θεμελιώνει νόμιμη σύλληψη. Ο ελεγχόμενος οφείλει να παρέχει τα απαιτούμενα στοιχεία και να συνεργάζεται σε νόμιμο έλεγχο, ενώ απείθεια, αντίσταση, εξύβριση ή άσκηση και απειλή βίας μπορούν να οδηγήσουν σε ποινικές συνέπειες. Η ΕΛ.ΑΣ. παρέχει συνδρομή όπου προβλέπεται.
Το πώς οργανώνεται κάθε υπηρεσία εξαρτάται από τον μόνιμο πληθυσμό και τη στελέχωση. Για δήμους έως 15.000 κατοίκους, το όριο επάρκειας είναι επτά δημοτικοί αστυνομικοί για την πρώτη κατηγορία αρμοδιοτήτων. Από 15.001 έως 50.000 κατοίκους απαιτούνται 15 και από 50.001 έως 100.000 απαιτούνται 30, για την πρώτη και τη δεύτερη κατηγορία. Στους δήμους με 100.001 κατοίκους και άνω, για όλες τις κατηγορίες, το απαιτούμενο προσωπικό προκύπτει από τη διαίρεση του πληθυσμού με το 2.000, με τη νόμιμη στρογγυλοποίηση.
Οι διαφορές αποτυπώνονται στα παραδείγματα του υπουργείου, τα οποία χρησιμοποιούν στοιχεία της 31ης Μαΐου 2026, όχι σημερινή καταμέτρηση προσωπικού. Η Αθήνα εμφανίζεται με 522 δημοτικούς αστυνομικούς έναντι απαιτούμενων 322, το Ηράκλειο Κρήτης με 34 έναντι 90, το Ελληνικό–Αργυρούπολη με οκτώ έναντι 30 και η Πάρος με τρεις έναντι επτά. Είναι μια χαρακτηριστική εικόνα του πόσο διαφορετικές μπορεί να είναι οι δυνατότητες εφαρμογής του ίδιου νόμου από δήμο σε δήμο.
Η υποστελέχωση, ωστόσο, δεν μετατρέπει αυτομάτως κάθε δημοτικό υπάλληλο σε ελεγκτή του ΚΟΚ. Το δημοτικό συμβούλιο μπορεί, με απόλυτη πλειοψηφία, να μεταφέρει σε άλλες υπηρεσίες μόνο τις συγκεκριμένες αρμοδιότητες που κατονομάζει ο νόμος, όχι αδιακρίτως όλους τους κυκλοφοριακούς ελέγχους. Μπορεί επίσης να αναθέτει πρόσθετες κατηγορίες αρμοδιοτήτων. Για το τι ασκεί κάθε Δημοτική Αστυνομία εκδίδεται διαπιστωτική πράξη της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, η οποία πρέπει να αναρτάται στην ιστοσελίδα του δήμου.
Αντίστοιχα, η δυνατότητα λειτουργίας σε ολόκληρο το 24ωρο, με πρωινή, απογευματινή και νυχτερινή βάρδια, περιλαμβανομένων Κυριακών και αργιών, προβλέπεται ήδη στον Κανονισμό Λειτουργίας του 2025. Δεν σημαίνει ότι κάθε δήμος διαθέτει αυτομάτως περιπολίες κάθε ώρα της ημέρας: ο αριθμός των βαρδιών καθορίζεται από τον αρμόδιο προϊστάμενο. Ο ίδιος κανονισμός επιβάλλει αμεροληψία, σεβασμό των δικαιωμάτων των πολιτών, ευγένεια και αποφυγή περιττής τραχύτητας ή αδικαιολόγητων ενεργειών.
Για τον πολίτη παραμένει κρίσιμο και το δικαίωμα αμφισβήτησης μιας κλήσης. Οι παραβάσεις μπορούν να βεβαιώνονται έντυπα ή ηλεκτρονικά και οι αντιρρήσεις εξετάζονται από τον προϊστάμενο δημοτικό αστυνομικό ή, όταν δεν υπάρχει, από τον δήμαρχο. Ο γενικός κανόνας του ΚΟΚ προβλέπει προθεσμία τριών ημερών από την επίδοση για την υποβολή αντιρρήσεων στην αρμόδια αρχή, με τις ειδικότερες επιφυλάξεις του νόμου. Επομένως, χρειάζεται προσοχή στην αρχή που αναγράφεται στην κλήση και στην ημερομηνία επίδοσής της.
Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι απλώς να αυξηθούν οι κλήσεις. Είναι οι έλεγχοι να προστατεύουν τον πεζό, τον επιβάτη και τον οδηγό, να κρατούν προσβάσιμες τις διαβάσεις και τις θέσεις που εξυπηρετούν συγκεκριμένες ανάγκες και να εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες για όλους. Περισσότερες αρμοδιότητες σημαίνουν και μεγαλύτερη ευθύνη — τόσο για όσους ελέγχονται όσο και για εκείνους που ελέγχουν.
newsauto.gr
