Για πρώτη φορά η νομοθεσία βάζει χρονικούς κόφτες, οι οποίοι απαγορεύουν στο κράτος να διεκδικεί ακίνητα τα οποία ιδιώτες κατέχουν νόμιμα επί δεκαετίες.
Στο σχέδιο νόμου «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη», το οποίο έθεσε σε δημόσια διαβούλευση ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, περιέχονται διατάξεις που έχουν στόχο να βάλουν φρένο σε έναν -ακόμα- παραλογισμό του Ελληνικού Δημοσίου: ακίνητα σε εντός σχεδίου ή αστικές περιοχές, αλλά και χωριά ολόκληρα, να παραμένουν επί σχεδόν έναν αιώνα «παγωμένα» εκτός αγοράς, παγιδευμένα σε δικαστικές διαμάχες επειδή το Δημόσιο εγείρει διεκδικήσεις, μπλοκάρει διαδικασίες, απαγορεύει μεταβιβάσεις, γονικές παροχές και κληρονομιές, σε βάρος ιδιοκτητών οι οποίοι τα κατέχουν γενιές και γενιές ή τα αγόρασαν νόμιμα πληρώνοντας φόρους για εκτάσεις και περιουσίες τις οποίες το κράτος δεν οριοθέτησε και δεν αξιοποίησε ποτέ – ή δεν γνώριζε καν ότι του ανήκαν!
Ποιους αφορούν οι παρεμβάσεις
Κυρίως ιδιοκτήτες με ακίνητα με παλαιούς τίτλους (πριν το 1975 ή το 1993), αγρότες και κληρονόμους αγροτικών εκτάσεων με παλιές διανομές, πολίτες που βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη με το Δημόσιο για εγγραφές Κτηματολογίου – και όχι μόνο.
Οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα
Από το 1998, ο νόμος του Εθνικού Κτηματολογίου (ν.2664/1998) προβλέπει ένα ειδικό δικαίωμα για το Δημόσιο: όταν γίνεται η πρώτη εγγραφή ενός ακινήτου στο Κτηματολόγιο και το Δημόσιο διαφωνεί με αυτήν (π.χ. θεωρεί ότι το ακίνητο είναι δικό του και όχι του ιδιώτη), προχωρά σε αγωγή και αμφισβητεί την εγγραφή για να το περάσει στην ιδιοκτησία του. Αυτό ήταν το «παράθυρο» από το οποίο το Δημόσιο εισέβαλλε δικαστικά στην ακίνητη περιουσία χιλιάδων ιδιοκτητών αμφισβητώντας τους τίτλους τους.
Μετά από δεκαετίες καθυστερήσεων και αναβολών, όμως, το 2026 ολοκληρώνεται η κτηματογράφηση σχεδόν στο σύνολο της ελληνικής επικράτειας. Αποκαλύπτεται έτσι, σε μαζικό βαθμό πια, ένα χρόνιο πρόβλημα, το οποίο υπέβοσκε -ή ταλάνιζε ήδη- σε πολλές τοπικές κοινωνίες: κτηματικές υπηρεσίες του Δημοσίου εγείρουν αξιώσεις και διεκδικούν δικαστικά τα ακίνητα πολιτών σε ολόκληρη τη χώρα -κυρίως στην ηπειρωτική αλλά και σε νησιά- επικαλούμενες την έλλειψη τίτλων εκ μέρους των ιδιωτών, ή και τα «απαράγραπτα ιδιοκτησιακά δικαιώματα» του Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία ισχυρίζεται ότι απορρέουν από την εποχή της Τουρκοκρατίας ως καθολικού διαδόχου του οθωμανικού κράτους.
Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Χιλιάδες ακίνητα να μένουν στον αέρα ή εκτός αγοράς και οι ιδιοκτήτες να αδυνατούν αξιοποιήσουν την ακίνητη περιουσία τους ούτε καν ως εγγύηση για λήψη τραπεζικού δανείου!
Αυτό, όμως, αλλάζει. Το άρθρο 12 του νομοσχεδίου Χατζηδάκη θέτει σαφείς όρους και κριτήρια με τα οποία απελευθερώνονται οι ιδιοκτήτες ακινήτων στις περιοχές όπου περνά το Εθνικό Κτηματολόγιο.
Από πλευράς του Δημοσίου, η προβολή αξιώσεων κατά τις πρώτες εγγραφές στο Κτηματολόγιο σταματά στις εξής περιπτώσεις:
1/ Για αστικά και ημιαστικά ακίνητα: Για πρώτη φορά μπαίνει χρονικός κόφτης στις διεκδικήσεις του Δημοσίου. Αν υπάρχει μεταγεγραμμένος τίτλος έως την 11η Ιουνίου 1975 στο Υποθηκοφυλακείο ή στο Κτηματολόγιο, το Δημόσιο αυτομάτως σταματά να προβάλλει δικαιώματα κατά τις πρώτες εγγραφές Κτηματολογίου. Τι σημαίνει αυτό; Δεν χρειάζεται να είναι ο σημερινός ιδιοκτήτης εκείνος που αγόρασε ή απέκτησε πριν το 1975 το ακίνητο για να δικαιωθεί. Αρκεί να έκανε τη μεταγραφή κάποιος προηγούμενος ιδιοκτήτης στην αλυσίδα. Για παράδειγμα, αν ο παππούς αγόρασε ή έκανε χρησικτησία το 1960, αλλά μετά το κληροδότησε στον πατέρα και μετά αυτός στο παιδί του, τότε αν το συμβόλαιο του παππού ή του πατέρα ήταν μεταγεγραμμένο ήδη ως το 1975 η σημερινή εγγραφή καλύπτεται.
2/ Για αγροτικά ακίνητα αρμοδιότητας του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (πρώην Γεωργίας) οι περιουσίες των ιδιωτών διασώζονται σε τουλάχιστον τέσσερις περιπτώσεις:
■ Αν υπάρχει τίτλος ιδιοκτησίας μεταγεγραμμένος έως τις 5 Ιουνίου 1993 – ο ιδιοκτήτης εξασφαλίζεται.
■ Αν πρόκειται για παλαιές αγροτικές διανομές ή παραχωρήσεις: Απαλλάσσονται από κάθε διεκδίκηση, αλλά χωρίς άλλο χρονικό όριο ή προϋπόθεση. Αυτό αφορά οποιοδήποτε ακίνητο δόθηκε κάποτε σε ιδιώτη με προσωρινό παραχωρητήριο από το Δημόσιο ή μέσω αγροτικών διανομών για οποιαδήποτε αιτία. Οι ιδιώτες καλύπτονται επίσης αν έγινε έναρξη παραχώρησης ή διανομής που δεν ολοκληρώθηκε, εκτός αν η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε με υπαιτιότητα του ίδιου του δικαιούχου.
■ Αν τα ακίνητα δόθηκαν ως «προσφυγικά» κατ’ εφαρμογή της αγροτικής εποικιστικής νομοθεσίας: Χωρίς χρονική προϋπόθεση, απαλλάσσονται επίσης από κάθε διεκδίκηση ακίνητα ή εκτάσεις στα οποία, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή για παράδειγμα, υποδείχθηκε από δημόσια αρχή στους ιδιοκτήτες τους να εγκατασταθούν εκεί. Η διάταξη καλύπτει ιδίως ακίνητα που δόθηκαν στο πλαίσιο μέτρων αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών.
■ Αν ο αγρότης έχει παλιό έγγραφο παραχώρησης αγροτικής έκτασης που δεν καταχωρίστηκε ποτέ στο Υποθηκοφυλακείο ή αν έχει παραχωρητήριο που εκδόθηκε από αναρμόδιο διοικητικό όργανο (π.χ. λάθος υπηρεσία), δημοτικό ή κοινοτικό συμβούλιο, ή αν εκδόθηκε παραχωρητήριο από περιφερειάρχη μετά από απόφαση της Επιτροπής Θεμάτων Γης και Επίλυσης Διαφορών κ.λπ., το Δημόσιο δεν διεκδικεί το ακίνητο.
Τι αλλάζει στις εκκρεμείς δίκες
Το άρθρο 13 του σχεδίου νόμου εισάγει τον κρίσιμο μηχανισμό για υποθέσεις που έχουν φτάσει στα δικαστήρια.
Συγκεκριμένα:
■ Καταργούνται εκκρεμείς δίκες με ενάγον το Δημόσιο εφόσον πληρούνται οι νέες προϋποθέσεις (τίτλοι προ Ιουνίου 1975 ή 1993 κ.λπ.).
■ Δεν ασκούνται νέα ένδικα μέσα (έφεση, αναίρεση) εφόσον υπάρχει πρωτόδικη απόφαση υπέρ ιδιώτη και το ακίνητο εμπίπτει στη ρύθμιση.
■ Δίνεται δυνατότητα διαμεσολάβησης και συμβιβασμού ακόμη και σε προχωρημένο στάδιο δίκης εφόσον συναινούν αμφότερα τα μέρη και συντρέχουν τα νόμιμα κριτήρια.
Πώς απελευθερώνονται τα ακίνητα
Το άρθρο 13 προβλέπει στις περιπτώσεις αυτές να γίνει η διόρθωση της αρχικής εγγραφής στο Κτηματολόγιο είτε έχει καταχωριστεί ως ιδιοκτήτης το Δημόσιο, είτε το ακίνητο έχει εγγραφεί ως «αγνώστου ιδιοκτήτη», πράγμα που σημαίνει ότι και πάλι το ακίνητο καταλήγει στο Δημόσιο. Στην πράξη, ο κτηματολογικός φάκελος «ξεκλειδώνει» για μεταβιβάσεις, κληρονομιές και στεγαστικά δάνεια.
Ωστόσο, η νέα ρύθμιση δεν καλύπτει μνημεία ή ακίνητα σε αρχαιολογικούς χώρους, δάση, αιγιαλό, παραλία, όχθη ή παρόχθια ζώνη ποταμού, οριοθετημένα ρέματα και σε ζώνη 50 μέτρων από αυτά. Εξαιρούνται όμως και ακίνητα για τα οποία έχει ήδη εκδοθεί και κοινοποιηθεί πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής, αυθαίρετης χρήσης ή οποιαδήποτε άλλη ατομική διοικητική πράξη με την οποία το Δημόσιο αμφισβητεί την κυριότητα επί του συγκεκριμένου ακινήτου.
newmoney.gr
