Την έντονη αντίδρασή της για τη δημοσιοποίηση καταλόγων με παραλίες που χαρακτηρίζονται «ακατάλληλες» ή «γεμάτες μικρόβια» εκφράζει η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, υπεύθυνη για την υλοποίηση του προγράμματος Γαλάζια Σημαία, κάνοντας λόγο για αναξιόπιστες μετρήσεις, αυθαίρετες γενικεύσεις και παραπλάνηση των πολιτών.
Η ΕΕΠΦ υπογραμμίζει ότι η ποιότητα των υδάτων κολύμβησης αξιολογείται βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και επίσημων ελέγχων από διαπιστευμένα εργαστήρια, ενώ ξεκαθαρίζει ότι για την απονομή της «Γαλάζιας Σημαίας» απαιτείται τετραετές ιστορικό υδάτων «εξαιρετικής» ποιότητας και συμμόρφωση με συνολικά 33 αυστηρά κριτήρια.
Ολόκληρη η ανακοίνωση της ΕΕΠΦ:
“Για άλλη μια χρονιά είμαστε θεατές στο ίδιο έργο. Για άλλη μια χρονιά κυκλοφορούν μαύρες λίστες με «ακατάλληλες για κολύμβηση παραλίες», που επιχειρούν ανυπόστατα να πλήξουν την αξιοπιστία του διεθνούς Προγράμματος «Γαλάζια Σημαία». Ανακριβείς ισχυρισμοί που βασίζονται σε αναξιόπιστες μετρήσεις, στερούνται εγκυρότητας και δημιουργούν αδικαιολόγητη σύγχυση και πανικό στους πολίτες.
Η προστασία, όμως, της δημόσιας υγείας είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να εργαλειοποιείται με τίτλους περί παραλιών «γεμάτων μικρόβια», χωρίς προηγουμένως να έχουν αξιολογηθεί η εγκυρότητα της δειγματοληψίας, η διαπίστευση του εργαστηρίου, η αντιστοιχία των σημείων, η επιστημονική μεθοδολογία και το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων. Το σύνολο των στοιχείων, δηλαδή, που κρίνουν μία ανάλυση ως αξιόπιστη.
Αποτελέσματα μετρήσεων από το ΠΑΚΟΕ, στο οποίο «ουδέποτε χορηγήθηκε διαπίστευση, ούτε ως εργαστήριο (Διαπίστευση κατά ISO/IEC 17025) ούτε ως άλλη κατηγορία φορέα αξιολόγησης της συμμόρφωσης» σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση που είχαμε από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (Ε.ΣΥ.Δ.), δεν είναι δυνατόν να εξομοιώνονται με εκείνα του επίσημου εθνικού φορέα παρακολούθησης.
Τα δημόσια δεδομένα που …«κλέβει»(;) η ΕΕΠΦ από τον ελληνικό λαό
Οι πρόσφατες, αλλά και παλαιότερες, δηλώσεις ότι η ΕΕΠΦ «δανείζεται ή καλύτερα κλέβει από τον ελληνικό λαό» τα αποτελέσματα των μετρήσεων για την παρακολούθηση της ποιότητας των κολυμβητικών υδάτων, στερούνται σοβαρότητας και αποτελούν ακραίο δυσφημιστικό ισχυρισμό.
Η παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πραγματοποιείται σύμφωνα με την Οδηγία 2006/7/ΕΚ, η οποία καθορίζει με ακρίβεια τις παραμέτρους, τη μεθοδολογία και τις διαδικασίες αξιολόγησης. Στην Ελλάδα, αρμόδιος φορέας είναι η Γενική Γραμματεία Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Οι έλεγχοι διενεργούνται από εργαστήρια διαπιστευμένα από το Ε.ΣΥ.Δ, με προκαθορισμένη συχνότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου και τα επίσημα αποτελέσματα συγκεντρώνονται κάθε μήνα στο Μητρώο Ταυτοτήτων Ακτών Κολύμβησης, που είναι προσβάσιμο σε όλους (www.bathingwaterprofiles.gr), και υποβάλλονται ετησίως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Δεν είναι η ΕΕΠΦ που αντλεί από το Μητρώο Ταυτοτήτων Ακτών Κολύμβησης τα επίσημα αναρτημένα αποτελέσματα αλλά οι δημοτικές αρχές, οι διαχειριστές των σημείων και οι τοπικοί επιχειρηματίες, που τα χρησιμοποιούν προκειμένου να υποστηρίξουν τη συμμετοχή τους στο Πρόγραμμα «Γαλάζια Σημαία».
Η ΕΕΠΦ δεν πραγματοποιεί η ίδια δειγματοληψίες, δεν διαθέτει εργαστήριο, δεν εμφανίζει τα αποτελέσματα ως δικά της, δεν τα αλλοιώνει και δεν τα ιδιοποιείται, απλώς τα αποδέχεται ως αξιόπιστα και αδιαμφισβήτητα καθώς προέρχονται από τον θεσμικά αρμόδιο φορέα.
Το «μια ακτή δεν είναι εξαιρετικής ποιότητας» δεν σημαίνει «είναι ακατάλληλη»
Εξίσου σοβαρή είναι η σκόπιμη παρερμηνεία της Οδηγίας 2006/7/ΕΚ. Η αξιολόγηση της ποιότητας των υδάτων, όμως, είναι μια σύνθετη επιστημονική διαδικασία και όχι ένα παιχνίδι εντυπώσεων και κατηγοριοποιήσεων που απορρίπτουν μία σειρά ταξινόμησης και ποιοτικών χαρακτηρισμών των υδάτων κολύμβησης. Σύμφωνα με την Οδηγία 2006/7/ΕΚ, τα ύδατα ταξινομούνται στις κατηγορίες «Εξαιρετική», «Καλή», «Επαρκής» και «Ανεπαρκής».
Η κατάταξη μιας ακτής ως «Καλή», όμως, δεν σημαίνει ότι τα νερά της είναι ακατάλληλα για κολύμβηση. Για να είναι συγκρίσιμα τα αποτελέσματα μεταξύ διαφορετικών μετρήσεων, είναι απαραίτητο να ταυτίζονται το σημείο και το βάθος δειγματοληψίας, η χρονική περίοδος, η συχνότητα των μετρήσεων, τα πρωτόκολλα λήψης, μεταφοράς και συντήρησης των δειγμάτων, καθώς και οι εργαστηριακές μέθοδοι ανάλυσης. Παράλληλα, πρέπει να συνεκτιμώνται οι φυσικές διακυμάνσεις που προκαλούνται από καιρικά ή άλλα περιβαλλοντικά φαινόμενα.
Συνεπώς, η αξιολόγηση των ακτών μόνο ως «κατάλληλων» ή «ακατάλληλων» δεν στηρίζεται ούτε στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, ούτε στην επιστημονική αξιολόγηση των υδάτων και οδηγεί σε παραποιητικά της πραγματικότητας συμπεράσματα.
Μία συντεταγμένη, μία μέτρηση, τρεις «ακατάλληλες παραλίες»
Τρεις διαφορετικές βραβευμένες ακτές στο Λαγονήσι (Grand Beach, Mediterraneo και Κοχύλια), εμφανίζονται ως «ακατάλληλες» στον πίνακα των τελευταίων παραπλανητικών δημοσιεύσεων. Και για τις τρεις, όμως, αναγράφεται ακριβώς το ίδιο σημείο δειγματοληψίας, με συντεταγμένες N37.781281 και E23.888976, και ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα. Δεν έγιναν, επομένως, τρεις διαφορετικές μετρήσεις σε τρεις ακτές, αλλά μία. Η ίδια η μελέτη επιπλέον παραδέχεται, ότι τα σημεία των συγκεκριμένων μετρήσεων βρίσκονται σε απόσταση από τα πραγματικά σημεία που αφορούν τις βραβευμένες ακτές. Παρ’ όλα αυτά, δημοσιοποιεί συνολικά ανακριβή συμπεράσματα.
Η αξιοπιστία μιας μέτρησης πρέπει να αποδεικνύεται
Έντονα προβληματική είναι επίσης η προτροπή πολιτών να συλλέγουν οι ίδιοι(!) δείγματα και να τα παραδίδουν προς ανάλυση. Πώς μπορεί ένα εργαστήριο να εγγυηθεί εκ των υστέρων την εγκυρότητα μιας διαδικασίας δειγματοληψίας όταν δεν επιβλέπει και ελέγχει τη λήψη, το ακριβές σημείο, το βάθος, την αποστείρωση, τη συντήρηση και την αλυσίδα μεταφοράς; Αν αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο λαμβάνονται τα δείγματα, πώς μπορούμε να δεχθούμε ότι αυτά αντιπροσωπεύουν την πραγματική κατάσταση της ακτής ή ότι δεν επιμολύνθηκαν πριν φτάσουν για ανάλυση;
Οι εγγυήσεις του Προγράμματος «Γαλάζια Σημαία»
Πολλοί θεωρούν ότι η «Γαλάζια Σημαία» είναι ένα πρόγραμμα μόνο για την ποιότητα υδάτων. Όμως, η «Γαλάζια Σημαία» έχει πολύ ευρύτερο στόχο. Πέρα από την ποιότητα των υδάτων, το πρόγραμμα έχει συνολικά 33 κριτήρια που αφορούν την καθαριότητα, την οργάνωση, την πληροφόρηση, την ασφάλεια λουομένων και επισκεπτών, τις προσφερόμενες υπηρεσίες, την προστασία της βιοποικιλότητας και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. Επίσης, τα κριτήρια του προγράμματος προάγουν ενεργά την καθολική προσβασιμότητα και συμπερίληψη, απαιτώντας συγκεκριμένες υποδομές για άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Συνεπώς το πρόγραμμα έχει μεγάλο θετικό αποτύπωμα, καθώς προάγει την αειφορική διαχείριση της παράκτιας ζώνης, προωθεί τον βιώσιμο τουρισμό και ενισχύει τις τοπικές κοινωνίες.
Για την απονομή της «Γαλάζιας Σημαίας» απαιτείται αποκλειστικά η ανώτατη κατηγορία ποιότητας υδάτων, δηλαδή «Εξαιρετική»
Για την απονομή της «Γαλάζιας Σημαίας» δεν αρκεί μία μέτρηση. Η ακτή πρέπει να διαθέτει ιστορικό εξαιρετικής ποιότητας υδάτων, το οποίο καλύπτει τις προηγούμενες τέσσερις κολυμβητικές περιόδους. Για νέες ακτές απαιτούνται τουλάχιστον 20 αποτελέσματα, ενώ στην Ελλάδα πραγματοποιούνται τουλάχιστον έξι επίσημες δειγματοληψίες ανά κολυμβητική περίοδο, με χρονική απόσταση που δεν υπερβαίνει τον έναν μήνα.
Η ΕΕΠΦ αξιολογεί τις αιτήσεις των διαχειριστών και εισηγείται στην Εθνική Επιτροπή Κρίσεων, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του ΥΠΕΝ ως υπεύθυνου για την ποιότητα των υδάτων και άλλων αρμόδιων Υπουργείων (Υγείας, Εσωτερικών, Τουρισμού, Ναυτιλίας), του ΕΟΤ, της ΚΕΔΕ, του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, του ΑΡΧΕΛΩΝ και των Εθελοντών Επιθεωρητών. Οι αποφάσεις της Εθνικής Επιτροπής αποτελούν εισήγηση προς τη Διεθνή Επιτροπή Κρίσεων, που συγκροτείται από αντίστοιχους διεθνείς φορείς και λαμβάνει την τελική απόφαση για κάθε βράβευση.
Όμως οι έλεγχοι δεν σταματούν με την ανακοίνωση των βραβεύσεων. Η συμμόρφωση επιβεβαιώνεται σε όλη τη διάρκεια της περιόδου μέσω των επίσημων αποτελεσμάτων, φωτογραφικής τεκμηρίωσης, τακτικών εθνικών και διεθνών επιθεωρήσεων και αιφνιδιαστικών έκτακτων επιθεωρήσεων. Όταν διαπιστώνεται μη συμμόρφωση με οποιοδήποτε από τα 33 κριτήρια του Προγράμματος, η σημαία υποστέλλεται προσωρινά ή αφαιρείται οριστικά, ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητα του προβλήματος.
Παράλληλα, οι δειγματοληψίες συνεχίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της κολυμβητικής περιόδου και οι διαχειριστές είναι υποχρεωμένοι να αναρτούν τα νέα αποτελέσματα στους πίνακες ενημέρωσης για πληροφόρηση του κοινού.
Η κριτική είναι θεμιτή και απαραίτητη όταν συνοδεύεται από απόλυτη διαφάνεια και στηρίζεται σε επαληθεύσιμα στοιχεία και επιστημονικές μεθόδους, οπότε μπορεί να οδηγήσει σε επαναξιολογήσεις και επίλυση πιθανών προβλημάτων. Όταν όμως αναξιόπιστα αποτελέσματα παρουσιάζονται ως οριστικοί χαρακτηρισμοί των ακτών και διαφορετικές θεσμικές κατηγορίες εξισώνονται αυθαίρετα, το αποτέλεσμα δεν είναι η ενημέρωση των πολιτών, αλλά η παραπλάνησή τους”.
