Σε νόμο του κράτους μετατράπηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος υπερψηφίστηκε κατά πλειοψηφία από την Ολομέλεια της Βουλής, με τις ψήφους της ΝΔ, ενώ σύσσωμη η αντιπολίτευση τον καταψήφισε. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη τομή στον τρόπο ανάδειξης των τοπικών αρχών εδώ και δεκαετίες, καθώς καταργείται η δεύτερη Κυριακή των εκλογών και το αποτέλεσμα θα κρίνεται πλέον σε μία μόνο κάλπη. Ο νόμος δεν περιορίζεται όμως στο εκλογικό σκέλος. Κωδικοποιεί για πρώτη φορά σε ενιαίο κείμενο το σύνολο της νομοθεσίας για δήμους και περιφέρειες, εισάγει τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου και επιφέρει αλλαγές στη διακυβέρνηση, τον έλεγχο και τα οικονομικά της αυτοδιοίκησης.
Πότε και πώς θα γίνονται οι εκλογές
Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις, οι αυτοδιοικητικές εκλογές στους 332 δήμους και τις 13 περιφέρειες της χώρας θα διεξάγονται σταθερά ανά 5 χρόνια, σε έναν γύρο, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου, με πρώτη εφαρμογή στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028.
Για τον ψηφοφόρο, η βασική διαδικασία δεν αλλάζει. Θα σταυρώνει τον συνδυασμό, τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη που προτιμά και αντιστοίχως τους συμβούλους, όπως ακριβώς τους επέλεγε έως σήμερα. Η καινοτομία βρίσκεται στο ίδιο το ψηφοδέλτιο. Στο κάτω μέρος του θα παρατίθενται οι υπόλοιποι συνδυασμοί κατά σειρά ανακήρυξης, ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει και εναλλακτική ή συμπληρωματική ψήφο. Με απλά λόγια, ο πολίτης δηλώνει από την πρώτη στιγμή όχι μόνο την πρώτη του επιλογή, αλλά προαιρετικά και τη δεύτερη, εκείνη δηλαδή που με το παλαιό σύστημα θα εξέφραζε στην επαναληπτική ψηφοφορία.
Το όριο του 42% και οι 2 φάσεις καταμέτρησης
Το κρισιμότερο σημείο του νέου συστήματος είναι ο μηχανισμός ανάδειξης του νικητή. Μετά το κλείσιμο της κάλπης, η καταμέτρηση θα γίνεται όπως έγινε και στις εκλογές του 2023. Αν ο πρώτος σε ψήφους συνδυασμός ξεπεράσει το 42%, εκλέγεται άμεσα δήμαρχος ή περιφερειάρχης, συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα τρία πέμπτα των εδρών, και σε αυτή την περίπτωση η εναλλακτική ψήφος δεν λαμβάνεται καθόλου υπόψη.
Αν όμως κανένας συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42%, ενεργοποιείται άμεσα η δεύτερη φάση καταμέτρησης. Σε αυτήν προκρίνονται οι 2 πρώτοι συνδυασμοί, εκείνοι δηλαδή που με το παλαιό σύστημα θα περνούσαν στη δεύτερη Κυριακή, και στις ψήφους που έχουν ήδη συγκεντρώσει προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έχουν λάβει από ψηφοφόρους οι οποίοι ως πρώτη επιλογή στήριξαν συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν. Νικητής αναδεικνύεται ο συνδυασμός που, μετά και τις 2 φάσεις, συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους.
Χαρακτηριστικό είναι το αριθμητικό παράδειγμα που συνοδεύει την παρουσίαση του νέου συστήματος. Έστω ότι ο συνδυασμός «Α» έλαβε 40%, ο «Β» 36% και οι υπόλοιποι αθροιστικά 24%. Αν από αυτό το 24%, το 5% έδωσε εναλλακτική ψήφο στον «Α», το 10% στον «Β» και το υπόλοιπο 10% δεν επέλεξε κανέναν, το τελικό άθροισμα δίνει στον «Α» 45% και ανακηρύσσει νικητή τον «Β» με 46%. Το παράδειγμα αναδεικνύει και την ουσιαστική διαφορά από το ισχύον καθεστώς: ο συνδυασμός που τερματίζει πρώτος την πρώτη Κυριακή δεν είναι βέβαιο ότι θα αναδειχθεί τελικός νικητής, ακριβώς όπως συνέβαινε και με τους δεύτερους γύρους.
Η ρύθμιση για τις έδρες όταν ο νικητής μένει κάτω από το 42%
Με νομοτεχνική βελτίωση που κατέθεσε ο υπουργός Εσωτερικών κ. Θοδωρής Λιβάνιος, προβλέπεται ελαφρά αναπροσαρμογή της πλειοψηφίας στα δημοτικά συμβούλια. Όπως εξήγησε ο ίδιος, εάν κάποιος συνδυασμός, ακόμη και με τις συμπληρωματικές ψήφους, συγκεντρώσει ποσοστό κάτω του 42%, η πλειοψηφία του στο δημοτικό συμβούλιο θα μειώνεται ελαφρώς, με την αναλογία των εδρών να διαμορφώνεται για παράδειγμα σε 14 προς 11 αντί για 15 προς 10. Πρόκειται, όπως ανέφερε, για μια μικρή κάμψη του κανόνα των τριών πέμπτων προς ένα κάπως πιο αναλογικό σύστημα. Στην πράξη, ο νικητής θα εξακολουθεί να διαθέτει επαρκή πλειοψηφία για να διοικήσει, όμως η αντιπολίτευση θα εκπροσωπείται ενισχυμένη όταν το ποσοστό της νικήτριας παράταξης είναι χαμηλό.
Ηλεκτρονική ψήφος και ετεροδημότες
Παράλληλα με τη μεταρρύθμιση του εκλογικού συστήματος, ο νέος Κώδικας εισάγει τη δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, με στόχο την ενίσχυση της νομιμοποίησης των αιρετών αρχών και της συμμετοχής των δημοτών. Η πρόβλεψη αυτή συνδέεται και με το χρόνιο πρόβλημα των ετεροδημοτών, καθώς σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών η προσέλευσή τους καθίσταται σχεδόν αδύνατη όταν καλούνται να διανύσουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μέσα σε μία εβδομάδα για τη δεύτερη κάλπη.
Τα στοιχεία της αποχής που επικαλείται η κυβέρνηση
Η κυβέρνηση θεμελίωσε την κατάργηση του δεύτερου γύρου κυρίως στα ποσοστά συμμετοχής. Ο κ. Λιβάνιος, υπερασπιζόμενος το νομοσχέδιο στην Ολομέλεια, ανέφερε ότι η συμμετοχή έφτασε να διαμορφώνεται στο 15%. Σύμφωνα με τα στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου, τη δεύτερη Κυριακή επιστρέφουν στην κάλπη σχεδόν οι μισοί από τους ψηφοφόρους του πρώτου γύρου, ενώ στον Δήμο Αθηναίων, στον δεύτερο γύρο των αναμετρήσεων του 2023, ψήφισε μόλις το 26,7%, στη Θεσσαλονίκη το 32,5% και στην Πάτρα το 44,5%. Πέραν της αποχής, το υπουργείο επικαλείται και το διοικητικό βάρος που μεταφέρεται στις αυτοδιοικητικές υπηρεσίες και στους υπαλλήλους των δικαστηρίων από τη διεξαγωγή διπλής αναμέτρησης.
Ενιαίος Κώδικας αντί για 2.000 διάσπαρτες διατάξεις
Η δεύτερη μεγάλη διάσταση του νόμου αφορά την κωδικοποίηση της νομοθεσίας. Ο κ. Λιβάνιος τόνισε ότι ο νέος Κώδικας βάζει τέλος σε ένα νομοθετικό χάος 2.000 διατάξεων διασκορπισμένων σε δεκάδες νομοθετήματα, ορισμένα από το 1958. «Ήταν αδύνατον να δεις ποια διάταξη ίσχυε», είπε χαρακτηριστικά. Το πρόβλημα ήταν ιδιαίτερα οξύ στις περιφέρειες, οι οποίες 15 χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους δεν είχαν αποκτήσει ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να διέπονται ταυτόχρονα από διατάξεις για τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, τις πρώην κρατικές περιφέρειες και τις αιρετές νομαρχίες, ενώ το ίδιο ζήτημα μπορούσε να εμπίπτει στην αρμοδιότητα περισσότερων φορέων χωρίς σαφή ιεράρχηση.
Ο Κώδικας αποτελείται από 6 βιβλία, τα οποία καλύπτουν διαδοχικά την έννοια και τις αρχές της αυτοδιοίκησης και την εκλογή των αιρετών αρχών, τα όργανα διοίκησης και την καταστατική θέση των αιρετών, τις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, την οικονομική διοίκηση με ζητήματα δημοσίων συμβάσεων, περιουσίας και εσόδων, τον έλεγχο νομιμότητας και την πειθαρχική ευθύνη των αιρετών, καθώς και οριζόντιες ρυθμίσεις, με το τελευταίο βιβλίο να κυρώνει και το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι υπόλοιπες αλλαγές στη λειτουργία δήμων και περιφερειών
Πέρα από το εκλογικό, ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει δέσμη ρυθμίσεων για τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης. Προβλέπεται η θεσμοθέτηση συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διεξαγωγή του, καθώς και η αναβάθμιση των συμβουλίων νέων με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας. Ενισχύεται η διαφάνεια και η λογοδοσία των αιρετών οργάνων, με υποχρέωση δημοσιοποίησης των αποφάσεων και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου.
Στο πεδίο της διακυβέρνησης, επιχειρείται αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων των συλλογικών οργάνων, δηλαδή του δημοτικού και περιφερειακού συμβουλίου, της δημοτικής και περιφερειακής επιτροπής και των λοιπών επιτροπών, με καθιέρωση ενιαίων κανόνων λειτουργίας. Ο έλεγχος επί των πράξεων της αυτοδιοίκησης προβλέπεται αντικειμενικός και αποκλειστικά νομιμότητας, σε καμία περίπτωση σκοπιμότητας, μέσω ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ. Ρυθμίζεται επίσης με σαφήνεια η καταστατική θέση των αιρετών, δηλαδή η αντιμισθία, τα έξοδα παράστασης, η αναστολή της επαγγελματικής δραστηριότητας ή η λήψη ειδικής άδειας, ενώ προωθείται ο ψηφιακός μετασχηματισμός με ηλεκτρονικές εφαρμογές για τη συμμετοχή των πολιτών και την καθημερινή τους εξυπηρέτηση.
Πηγή:www.dimokratiki.gr
