ΙΑ ΜΙΚΡΟΣΩΜΗ ΓΥΝΑΙΚΑ, με λευκά μαλλιά και σταθερό βλέμμα, σηκώθηκε αργά από την καρέκλα της. Δίπλα της βρίσκονταν μέλη της οικογενείας της. Απέναντί της οι προξενικές αρχές. Οταν ύψωσε το δεξί της χέρι για να δώσει τον όρκο πολιτογράφησης, έκλεινε ένας κύκλος που είχε ανοίξει περισσότερο από έναν αιώνα πριν, όταν οι γονείς της εγκατέλειπαν την Ελλάδα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Στην αίθουσα του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στο Σικάγο όλοι γνώριζαν ότι ήταν μια ιστορική στιγμή.
Η κυρία Xaρίκλεια (Χάριετ) Βούλγαρη-Αντονακ έγινε επισήμως Ελληνίδα στα 96 της χρόνια, αποφασίζοντας να δώσει έναν γλυκό επίλογο σε ένα προσωπικό ταξίδι ταυτότητας και μνήμης. Είναι σήμερα η γηραιότερη ομογενής που έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία πολιτογράφησης μέσω του ελληνικού κράτους. Η ιστορία της, ωστόσο, αγγίζει και άλλους. Αφορά εκατομμύρια ανθρώπους της ελληνικής διασποράς που συνεχίζουν να κουβαλούν την Ελλάδα μέσα τους, ακόμη και αν έχουν περάσει γενιές ολόκληρες από την άφιξη των προγόνων τους στην νέα πατρίδα τους.
«Το έκανα κυρίως για τα εγγόνια μου», θα ομολογήσει η ίδια στην «Κ» από το σπίτι της στο Σικάγο του Ιλινόις. «Σκέφτηκα ότι ίσως κάποια μέρα θελήσουν να αποκτήσουν κι εκείνα την ελληνική υπηκοότητα. Οι γονείς μου έφυγαν από την Ελλάδα πριν από τόσο πολλά χρόνια, ήταν πολύ δύσκολο να βρεθούν τα απαραίτητα έγγραφα. Αλλά βρέθηκαν. Ηθελα να τους δώσω αυτή τη δυνατότητα. Αυτός ήταν ο βασικός λόγος που επέμενα και περίμενα τόσα χρόνια».
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ
Η ιστορία της οικογένειάς της ξεκινά στις αρχές του περασμένου αιώνα. Ο πατέρας της Γκας (Κώστας) Αντωνάκος έφυγε από την Κεφαλονιά σε ηλικία μόλις 17 ετών. Η μητέρα της εγκατέλειψε το χωριό της, λίγο έξω από τη Σπάρτη, μερικά χρόνια αργότερα, γύρω στο 1922. Ανήκαν στη μεγάλη γενιά των Ελλήνων μεταναστών που εγκατέλειψαν τη χώρα στις αρχές του 20ού αιώνα αναζητώντας εργασία και προοπτικές σε μια Αμερική που έμοιαζε τότε με Γη της Επαγγελίας.
Από το 1890 έως και τη δεκαετία του 1920, περισσότεροι από 400.000 Ελληνες μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλοί ήταν νεαροί άνδρες από αγροτικές περιοχές της Πελοποννήσου, της Στερεάς Ελλάδας και των νησιών. Αλλοι ακολούθησαν συγγενείς που είχαν ήδη εγκατασταθεί εκεί. Οι περισσότεροι έφταναν με ελάχιστα χρήματα στις τσέπες τους και με την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ζωή που δεν ήταν εφικτή στην πατρίδα. Ο πατέρας της κυρίας Αντονακ δεν αποτέλεσε εξαίρεση.
«Εκανε όποια δουλειά έβρισκε. Μου είχε πει ότι κάποια στιγμή έσπαγε πέτρες για να βγάλει τα προς το ζην», θυμάται. «Αργότερα κατάφερε να αποκτήσει επιχειρήσεις και εστιατόρια». Η ιστορία του θυμίζει εκείνες χιλιάδων Ελλήνων μεταναστών που ξεκίνησαν από πολύ χαμηλά και σταδιακά δημιούργησαν μικρές επιχειρήσεις, εστιατόρια και καταστήματα, χτίζοντας τις ελληνικές κοινότητες που υπάρχουν μέχρι σήμερα.
ΤΟ ΣΙΚΑΓΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε, τελικά, στο Σικάγο. Επί πολλές δεκαετίες η πόλη αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εστίες του ελληνισμού εκτός Ελλάδας. Η περίφημη Greektown έγινε σημείο αναφοράς για γενιές μεταναστών, ένας τόπος όπου μπορούσαν να μιλήσουν τη γλώσσα τους, να βρουν δουλειά, να δημιουργήσουν επιχειρήσεις και να διατηρήσουν τις παραδόσεις τους. Ο πατέρας της κυρίας Αντονακ άνοιξε εκεί το εστιατόριο «Seven Seas». Δεν ήταν αμιγώς ελληνικό εστιατόριο, όπως εξηγεί η ίδια, αλλά αποτελούσε μέρος μιας ελληνικής γειτονιάς που έσφυζε από ζωή και εορτασμούς εθνικών εορτών.
«Ο ελληνισμός του Σικάγου αποτελεί μία από τις πιο ζωντανές και δυναμικές κοινότητες της διασποράς», θα συμφωνήσει και ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στο Σικάγο, κ. Εμμανουήλ Κουμπαράκης. «Η παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή ξεπερνά τον έναν αιώνα και έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης» λέει στην «Κ». Σήμερα, δεκάδες ενορίες, σχολεία, πολιτιστικοί σύλλογοι και οργανώσεις εξακολουθούν να κρατούν ζωντανή την ελληνική παρουσία. Παράλληλα, οι Ελληνοαμερικανοί έχουν διακριθεί στην πολιτική, στην ακαδημαϊκή κοινότητα, στις επιχειρήσεις και στις επιστήμες, αποτελώντας μία από τις πλέον επιτυχημένες μεταναστευτικές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών.
ΑΠΟ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΓΕΝΙΑ
Η κυρία Αντονακ ανήκει στη δεύτερη γενιά των Ελληνοαμερικανών. Δεν μιλά ελληνικά, πέρα από μερικές βασικές λέξεις. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν έφυγε ποτέ από το σπίτι της. «Κάθε χρόνο μαζευόμαστε για το ελληνικό Πάσχα. Προσπαθούμε να φτιάχνουμε ελληνικά φαγητά, παστίτσιο, ντολμαδάκια, να κρατάμε τις παραδόσεις», λέει.
Τα παιδιά της, όπως αφηγείται, συνεχίζουν να επισκέπτονται την Ελλάδα, με το ελληνικό διαβατήριο, και να συναντούν συγγενείς που δεν έφυγαν ποτέ από τη χώρα. «Υπάρχει ακόμη μια πολύ στενή σχέση», λέει. «Τα παιδιά μου εξακολουθούν να βλέπουν τα παιδιά των ξαδέλφων μου όταν ταξιδεύουν στην Ελλάδα». Η ίδια επισκέφθηκε τη χώρα αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής της. Ταξίδεψε στην Κεφαλονιά, στη Σπάρτη, στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές, ακολουθώντας τα ίχνη της οικογενειακής της ιστορίας. Η τελευταία της επίσκεψη πραγματοποιήθηκε πριν από περίπου 20 χρόνια, και ήταν μαζί με τον σύζυγό της, όπως θυμάται, αναπολώντας το παρελθόν.
Πληθώρα συναισθημάτων, αλλά το ελληνικό διαβατήριο έχει και μια μεγάλη πρακτική αξία. Παρέχει όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από την ιδιότητα του πολίτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ελεύθερη μετακίνηση, σπουδές, εργασία και εγκατάσταση σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος. Για τους νεότερους Ελληνοαμερικανούς, αυτές οι δυνατότητες αποτελούν συχνά ένα επιπλέον κίνητρο για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας.
«Δεν πρόκειται αμιγώς για την απόκτηση ενός διαβατηρίου», τονίζει ο γενικός πρόξενος στο Σικάγο, κ. Κουμπαράκης. «Είναι συχνά μια βαθύτερη αναζήτηση ταυτότητας, οικογενειακής μνήμης και πολιτιστικής κληρονομιάς». «Η Ελλάδα και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτρέπουν τη διπλή υπηκοότητα, γεγονός που διευκολύνει αυτή τη σύνδεση. Για πολλούς Ελληνοαμερικανούς δεν είναι θέμα επιλογής ανάμεσα σε δύο πατρίδες. Είναι ένας τρόπος να τιμήσουν και τις δύο πλευρές της ταυτότητας τους».
ΣΥΝΘΕΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Αν και η Ελλάδα ακολουθεί την αρχή του jus sanguinis , της μετάδοσης της ιθαγένειας μέσω της καταγωγής, η απόδειξη αυτής της καταγωγής μπορεί να αποδειχθεί σύνθετη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για οικογένειες που έφυγαν από τη χώρα πριν από έναν αιώνα. Πιστοποιητικά γέννησης, οικογενειακές μερίδες, ληξιαρχικές πράξεις και ιστορικά αρχεία συχνά πρέπει να αναζητηθούν σε μικρά χωριά και κοινότητες της Ελλάδας. Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαδικασία διαρκεί ακόμη και χρόνια.
Ο γενικός πρόξενος επισημαίνει ότι στόχος των Αρχών δεν είναι να αποκλείσουν τους ενδιαφερομένους. «Στο Γενικό Προξενείο προσπαθούμε καθημερινά να βοηθούμε τους ομογενείς να προσανατολιστούν και να προχωρήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μέσα από αυτή τη διαδικασία», τονίζει. «Πίσω από κάθε αίτηση», λέει, «κρύβεται μια οικογενειακή ιστορία. Πίσω από κάθε φάκελο δεν υπάρχουν απλώς έγγραφα, αλλά οικογενειακές ιστορίες που συνδέουν ανθρώπους με την Ελλάδα εδώ και γενιές». Στην περίπτωση της κυρίας Αντονακ «δεν είναι μόνο η ηλικία της που εντυπωσιάζει, αλλά κυρίως η επιμονή, η αποφασιστικότητα και η διαχρονική αγάπη της για την Ελλάδα». Η ίδια επιστρέφει διαρκώς στα εγγόνια της όταν εξηγεί την απόφασή της. «Θέλω να κρατήσουν τις ρίζες τους, να επιστρέφουν σε αυτές και να έχουν πάντα και ένα δεύτερο σπίτι», λέει εκφράζοντας τη ενδόμυχη επιθυμία της. «Ακόμη και αν εγώ δεν ταξιδέψω ποτέ ξανά εκεί με το ελληνικό μου διαβατήριο».
