Πενήντα (και κάτι) χρόνια μετά την πρώτη του σκηνική εμφάνιση, το The Rocky Horror Show επιστρέφει όχι απλώς ως cult μιούζικαλ, αλλά ως ένα «ζωντανό τεστ αντοχής» για το ίδιο το σύγχρονο θέατρο. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της φετινής αναβίωσης: όχι η νοσταλγία, ούτε η queer αισθητική του έργου, αλλά η αμηχανία γύρω από το ποιος τελικά «κερδίζει» στη (και από τη) σκηνή: οι ηθοποιοί ή το κοινό.
Ο David Gordon σημειώνει ότι η νέα παραγωγή του Rocky Horror μοιάζει να θέλει την ενέργεια της συμμετοχής χωρίς να αποδέχεται το χάος που αυτή συνεπάγεται. Και είναι δύσκολο να μη σταθεί κανείς σε αυτή την παρατήρηση. Γιατί το Rocky Horror δεν υπήρξε ποτέ ένα «κανονικό» θέαμα. Χτίστηκε πάνω στην παραβίαση των κανόνων: του φύλου, της αφήγησης, του καλού γούστου, αλλά και της ίδιας της σχέσης σκηνής και πλατείας (σ.σ. το σπάσιμο του τοίχου). Είναι μια παράσταση για το κοινό του δεν παρακολουθεί απλώς αλλά παρεμβαίνει, φωνάζει, απαντά. «Διορθώνει», σχεδόν, το έργο σε πραγματικό χρόνο. Τα περίφημα callouts έγιναν τόσο οργανικό κομμάτι της εμπειρίας, ώστε σήμερα συχνά είναι πιο αναγνωρίσιμα από τις ίδιες τις ατάκες του Richard O’Brien.
Κι εδώ αρχίζει το παράδοξο της επετειακής επιστροφής του: πώς «θεσμοθετείς» κάτι που γεννήθηκε ως αναρχία;
Η φετινή παραγωγή φαίνεται, τουλάχιστον από όσα περιγράφονται, να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο immersive θέατρο και στο Broadway event, επιτρέποντας ορισμένες συμμετοχικές παραδόσεις, και αποθαρρύνοντας όμως άλλες, σα να θέλει να επιμεληθεί την αταξία. Μόνο που το Rocky Horror δεν ήταν ποτέ curated εμπειρία αλλά ήταν συλλογική απορρύθμιση.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως κάθε θεατής δικαιούται να μετατρέψει την παράσταση σε προσωπικό του performance art. Ο Gordon σωστά επισημαίνει ότι το μεταπανδημικό κοινό μοιάζει συχνά να έχει χάσει τα όρια της συνύπαρξης. Το θέατρο δεν είναι TikTok live ούτε ιδιωτική προβολή. Οι ηθοποιοί δεν μπορούν να λειτουργούν ταυτόχρονα ως performers και ως προσωπικό security. Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στη συμμετοχή και στον «ναρκισσισμό της διακοπής».
Ωστόσο, το πραγματικό ερώτημα ίσως είναι βαθύτερο: μπορεί ένα έργο που γεννήθηκε ως counterculture τελετουργία να επιβιώσει όταν περνά πλήρως στον θεσμικό χώρο; Τι συμβαίνει όταν το underground γίνεται premium εμπειρία με κανόνες συμπεριφοράς και disclaimer στην είσοδο;
Ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο ειρωνική διάσταση των 50 χρόνων του Rocky Horror. Το έργο που κάποτε καλούσε το κοινό να «δώσει τον εαυτό του στην απόλυτη απόλαυση» (όπως λέει ένας από τους γνωστότερους στίχους) τώρα διαπραγματεύεται συμβατά επίπεδα συμμετοχής, όχι γιατί πρόδωσε τον εαυτό του, αλλά γιατί άλλαξε ο κόσμος γύρω του. Το κοινό σήμερα δεν αναζητά απλώς συμμετοχή γιατί το αφορά η ορατότητα, και πολλές φορές συγχέει τη συλλογική εμπειρία με την ατομική επιβεβαίωση.
Το Rocky Horror παραμένει ζωντανό ακριβώς επειδή συνεχίζει να προκαλεί αυτή τη σύγκρουση· ανάμεσα στην ελευθερία και στο όριο· στο camp και στην πειθαρχία· στο happening και στο προϊόν. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο «Rocky Horror» στοιχείο απ’ όλα: ότι ακόμη και στα 50 του, δεν έχει αποφασίσει αν θέλει να είναι παράσταση ή εξέγερση.
www.ertnews.gr
