Το θεσμικό κενό στη βιοασφάλεια και τις απολυμάνσεις αναδεικνύει ο ΣΕΑΜΕ εν μέσω επιζωοτιών
Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Απεντομώσεων και Μυοκτονιών Ελλάδας (ΣΕΑΜΕ), με αφορμή την εξέλιξη της ευλογιάς των προβάτων και τα κρούσματα αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, επισημαίνει την ύπαρξη κρίσιμων κενών στο σύστημα βιοασφάλειας, ιδίως στον τομέα των απολυμάνσεων.
Παρά τη λήψη επιμέρους μέτρων, δεν υφίσταται έως σήμερα ένα ενιαίο και σαφές θεσμικό πλαίσιο για τον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τον έλεγχο των απολυμαντικών εφαρμογών. Ως αποτέλεσμα, οι απολυμάνσεις εφαρμόζονται αποσπασματικά, χωρίς ενιαίες προδιαγραφές και χωρίς υποχρεωτική επιστημονική εποπτεία.
Στις 4 Φεβρουαρίου 2026 δημοσιεύθηκε σχετική επιστημονική αναφορά της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), στην οποία διαπιστώνονται, μεταξύ άλλων, κενά στην εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας. Αν και τα κενά αυτά δεν εξειδικεύονται περαιτέρω, επιβεβαιώνεται η ανάγκη ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων. Ο ΣΕΑΜΕ έχει ήδη υποβάλει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες προτάσεις προς την Πολιτεία, με σκοπό την ουσιαστική ενίσχυση των μέτρων βιοασφάλειας και την προστασία του ζωικού κεφαλαίου, της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.
Ειδικότερα, έχουν πραγματοποιηθεί δύο συναντήσεις στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (18.09.2025 και 25.11.2025) με το Γενικό Γραμματέα Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κατά τις οποίες παρουσιάστηκαν αναλυτικά τα υφιστάμενα θεσμικά και επιχειρησιακά κενά στον τομέα των απολυμάνσεων, καθώς και συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις για την κάλυψή τους. Παράλληλα, έχει υποβληθεί ολοκληρωμένο υπόμνημα, αναδεικνύοντας την ανάγκη άμεσης θεσμικής παρέμβασης για την ενίσχυση της βιοασφάλειας. Η απολύμανση, ιδίως σε συνθήκες επιζωοτιών υψηλής μεταδοτικότητας, αποτελεί κρίσιμο μέτρο βιοασφάλειας, το οποίο απαιτεί:
-
επιλογή εγκεκριμένων βιοκτόνων σκευασμάτων, κατάλληλων για τον εκάστοτε οργανισμό-στόχο
-
τήρηση των εγκεκριμένων αραιώσεων και των πεδίων εφαρμογής
-
σχεδιασμό και υλοποίηση υπό την ευθύνη κατάλληλα καταρτισμένου επιστημονικού προσωπικού
Στη χώρα μας, ο θεσμός του Υπεύθυνου Επιστήμονα αποτελεί σημαντική θεσμική κατάκτηση για την ασφαλή και επιστημονικά τεκμηριωμένη παροχή υπηρεσιών στον τομέα της διαχείρισης επιβλαβών εντόμων και τρωκτικών (Απεντόμωση – Μυοκτονία), για τη προστασία της Δημόσιας Υγείας και της Κτηνοτροφίας. Σε κρίσιμες περιόδους, όπως η τρέχουσα, όπου η βιοασφάλεια δοκιμάζεται από την εξέλιξη σοβαρών επιζωοτιών, είναι αναγκαίο το διαθέσιμο επιστημονικό δυναμικό να αξιοποιείται ουσιαστικά και με οργανωμένο τρόπο, στο πλαίσιο ενός σαφούς και λειτουργικού θεσμικού σχεδιασμού.
Ο ΣΕΑΜΕ υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική βιοασφάλεια δεν μπορεί να εξαντλείται σε μεμονωμένα ή αποσπασματικά μέτρα. Αντιθέτως, απαιτεί ολοκληρωμένο πλάνο διαχείρισης, το οποίο να περιλαμβάνει συντονισμένο σχεδιασμό, επιστημονική εποπτεία, ορθές απολυμαντικές εφαρμογές, έλεγχο διαβιβαστών μέσω απεντόμωσης και μυοκτονίας, διαδικασίες ιχνηλασιμότητας και μηχανισμούς ελέγχου της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων δεν εξαρτάται μόνο από την εφαρμογή τους, αλλά κυρίως από τον ορθό σχεδιασμό και τον έλεγχο κρίσιμων παραμέτρων, όπως ο χρόνος επαφής, οι συγκεντρώσεις, το οργανικό φορτίο και οι επιφάνειες εφαρμογής.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η δημόσια αναφορά σε πρακτικές όπως η χρήση άχυρου εμποτισμένου σε υγρό ασβέστη σε εισόδους εκτροφών και αγροτικούς δρόμους, ως μέσο απολύμανσης. Πρόκειται για μεθόδους αμφίβολης αποτελεσματικότητας, οι οποίες ενδέχεται να δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους (ενδεικτικά για την οδική ασφάλεια) και δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της ισχύουσας εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας σχετικά με τη χρήση βιοκτόνων προϊόντων.
Παράλληλα, η απουσία ανοικτού και εύχρηστου μητρώου εγκεκριμένων απολυμαντικών προϊόντων δυσχεραίνει την ορθή επιλογή και χρήση τους, καθώς και τον αποτελεσματικό έλεγχο των εφαρμογών.
Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Η ευλογιά των προβάτων παρουσιάζει εξάπλωση, ενώ η εμφάνιση αφθώδους πυρετού δημιουργεί αυξημένο επίπεδο κινδύνου για την πρωτογενή παραγωγή. Το συνολικό κόστος είναι πολλαπλό και επηρεάζει κρίσιμους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής:
-
για τους παραγωγούς, λόγω απώλειας ζωικού κεφαλαίου και εισοδήματος
-
για την αγορά, λόγω αύξησης των τιμών και διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα
-
για την κοινωνία, λόγω επιβάρυνσης των καταναλωτών
-
για το κράτος, λόγω έκτακτων δαπανών στήριξης, αποζημιώσεων και μέτρων διαχείρισης κρίσεων
-
για τη χώρα, λόγω πλήγματος στην αξιοπιστία των εξαγωγών και της διεθνούς εικόνας της αγροδιατροφικής παραγωγής
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΣΕΑΜΕ προτείνει: τη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένου πλαισίου για τις απολυμάνσεις, την υποχρεωτική εκτέλεση των εργασιών από αδειοδοτημένες επιχειρήσεις υπό την ευθύνη Υπεύθυνου Επιστήμονα, την καθιέρωση ψηφιακού πιστοποιητικού για λόγους ιχνηλασιμότητας και ελέγχου, την ενίσχυση των μέτρων απεντόμωσης και μυοκτονίας στις κτηνοτροφικές μονάδες, για τον έλεγχο των διαβιβαστών.
Αναμένουμε την ανταπόκριση του Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επί των προτάσεων που έχουν ήδη κατατεθεί, προκειμένου να καλυφθούν τα υφιστάμενα κενά και να διαμορφωθεί ένα συνεκτικό και αποτελεσματικό σύστημα βιοασφάλειας.
Η διαμόρφωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού πλαισίου βιοασφάλειας με έμφαση στη θεσμοθέτηση του πλαισίου σχεδιασμού και υλοποίησης εργασιών Απολύμανσης ως βασικό μέτρο Βιοασφάλειας, αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την προστασία της δημόσιας υγείας, της πρωτογενούς παραγωγής και της εθνικής οικονομίας.
Ο ΣΕΑΜΕ παραμένει στη διάθεση της Πολιτείας για τη συμβολή του με τεκμηριωμένες προτάσεις και εξειδικευμένη επιστημονική γνώση.
